25-1-2

تفاوت متغیر واسه و تعدیل گر

اثر یک متغیر سوم در رابطهی بین متغیر مستقل و متغیر وابسته می‌تواند به دو صورت متمایز باشد

  1. به عنوان متغیر تعدیل کننده (Moderater Variable)

  2. به عنوان متغیر واسطه ای (Mediator variable)

اکنون به شرح مختصری از این متغیرها و تفاوت‌های آن‌ها می‌پردازیم

متغیرهای تعدیل کننده

در حالت کلی یک متغیر تعدیل کننده، یک متغیر کیفی (مانند جنس، مذهب، طبقه اجتماعی) یا کمَی (مانند بیرونی بودن مرکز کنترل یا ادراک لیاقت) است که جهت یا شدت رابطه بین یک متغیر مستقل (یا پیش بین) و یک متغیر وابسته (یا ملاک) را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در پژوهش‌هایی از نوع هم‌بستگی (غیرآزمایشی) یک متغیر تعدیل کننده، متغیر سومی است که روی همبستگی صفر مرتبه دو متغیر دیگر اثر می‌گذارد. این اثر می‌تواند به صورت کم شدن میزان همبستگی یا تغییر دادن به آن باشد. در پژوهش‌های آزمایشی، یک اثر تعدیل کننده را می‌توان با اثر متقابل بین یک متغیر مستقل اصلی و متغیر مستقل دومی در تحلیل واریانس نشان داد. این اثر متقابل می‌تواند به صورت منظم یا نامنظم باشد. در اثر متقابل نامنظم، ترکیب ضربدری سطوح متغیر مستقل اصلی و متغیر تعدیل کننده اثرات مغایری به دست می‌دهند.

در مدل شکل ۱ سه مسیر علی a، b، و c داده شده است: مسیر a  اثر یک متغیر پیش بین یا مستقل، مسیر b اثر متغیر تعدیل کننده (در صورت معنادار بودن) نشان می‌دهند. مطلوب است که متغیر تعدیل کننده با متغیر پیش بین و ملاک همبستگی نداشته باشد تا بهتر قابل تفسیر باشد. یکی از پیش فرض‌های مدل تحلیل واریانس در پژوهش‌های آزمایشی این است که اثر اصلی متغیرهای مستقل و اثر متقابل آن‌ها جمعی باشد، یعنی تداخل نداشته باشد.

Untitled

متغیر پیش بین باید همواره نسبت به متغیر واسطه ای تقدم و نقش علَی داشته باشد. بنابراین، متغیرهای تعدیل کننده همواره نقش متغیرهای مستقل را دارند، در صورتی که نقش متغیرهای واسطه ای برحسب تمرکز تحلیل تغیر می‌کند، در رابطه با متغیر ملاک، نقش متغیر مستقل و در رابطه با متغیر پیش بین، نقش متغیر وابسته را دارند.

متغیرهای واسطه ای

چنان چه متغیری در رابطهی بین دو متغیر پیش بین و ملاک، سهمی داشته باشد به عنوان متغیر واسطه ای عمل کرده است. مثلاً نشان داده شده است که فراحافظه (metamemory )و اسنادها بین آموزش راهبرد یادگیری و به خاطرآوری واسطه می‌شوند. به عبارت دیگر، آموزش تکالیف جدید بدون در نظر گرفتن فرا گرفتن فراحافظه و اسنادهای یادگیرندگان، روی به خاطرآوری مطالب جدید مؤثر نیست. برای تصریح معنای متغیر واسطه ای از یک دیاگرام مسیر برای نشان دادن یک مدل علَی (شکل ۲) استفاده شده است.

برای این‌که متغیری به عنوان متغیر واسطه ای عمل کند باید دارای شرایط زیر باشد:

  • بین متغیر واسطه ای و متغیر مستقل همبستگی معنادار باشد. (مسیر a وجود داشته باشد)

  • بین متغیر واسطه ای و متغیر برآمد (وابسته) همبستگی معنادار باشد. (مسیر b وجود داشته باشد)

  • با کنترل اثر متغیر واسطه ای رابطهی بین متغیر مستقل و وابسته تضعیف شود و میزان این تضعیف با میزان اثر متغیر واسطه ای رابطه داشته باشد. هرگاه، اثر متغیر واسطه ای زیاد باشد، کنترل آن سبب از بین رفتن رابطه بین متغیر مستقل و وابسته می‌شود. چنان چه با کنترل اثر متغیر واسطه ای رابطهی بین متغیر مستقل و وابسته صفر نشده ولی تضعیف شود، دال بر این است که متغیرهای واسطه ای دیگری در کارند. در اغلب زمینه‌های علوم رفتاری برای هر معلول ممکن است چندین علت وجود داشته باشد. لذا، واقع بینانه است که آن متغیرهای واسطه ای که به طور معناداری مسیر c را در مدل علَی شکل (۲) کاهش می‌دهند جستجو شوند.

Untitled

چنانچه شما دانشجویان عزیز در نگارش روش تحقیق خود یا در تحلیل‌های آماری خود به مشاوره نیاز دارید، تیم پژوهشی بانک دانش امادگی ارائه خدمات به شما عزیزان را دارد. جهت سفارش درخواست خود با شماره 09903636079 تماس حاصل فرمایید و یا درخواست خود را در سایت ثبت کنید در اسرع وقت بررسی خواهد شد و به شما عزیزان نتیجه اعلام خواهد شد.

 

 

 

1 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *