فرضیه جهت دار و بدون جهت

فرضیه در حقیقت یک نوع راه حل پیشنهادی از سوی شما به عنوان یک پژوهشگر برای حل کردن یک مسئله یا نتیجه گیری در مورد یک حدس بر پایه مسائل علمی است. فرضیه یکی از قدرتمندترین ابزارهای پژوهش می باشد که داده های مشاهده را به نظریه های ریاضی ربط می دهد و از این ارتباط یک نتیجه منطقی می گیرد. در این مقاله فرضیه جهت دار و بدون جهت را تعریف می کنیم.

بیشتر بخوانید: فرضیه اصلی و فرعی چیست؟

با توجه به این که فرضیه ها در مطالعات مختلف مورد استفاده قرار می گیرند، بنابراین شناخت انواع آن ها از اهمیت نسبتاً بالایی برای هر پژوهشگر برخوردار است. در ادامه این مقاله فرضیه جهت دار و فرضیه بدون جهت را تعریف کرده و مثال هایی را از هر کدام ارائه می دهیم.

فرضیه چیست؟

فرضیه (Hypothesis) برای تعیین وجود رابطه و یا عدم وجود رابطه معنادار میان متغیرها (دو یا چند متغیر) مورد استفاده قرار می گیرد و در واقع نوعی حدس است که پژوهشگر بر اساس اطلاعات و تجربیات قبلی خود در مورد یک موضوع ارائه می کند و با استفاده از مشاهدات و آزمون فرض، درستی یا نادرستی آن را آزمون می کند. فرضیات بر دو نوع هستند:

فرضیه جهت دار چیست؟

هر فرضیه ای که محقق به آن جهت می دهد و در آن از یکی از عبارت های کمتر (<)، بیشتر (>)، کمتر یا مساوی (<=) و بیشتر یا مساوی (>=) استفاده شده باشد، یک فرضیه جهت دار نامیده می شود. در این نوع فرضیه، افزایش یک متغیر باعث افزایش یا کاهش متغیر دیگر می شود. برای مثال دو فرضیه جهت دار را برای آشنایی بیشتر با این نوع فرضیه به شما معرفی می کنیم:

  • میزان کارایی کارکنان سازمان آموزش و پرورش بیشتر از کارکنان حق التدریس می باشد.
  • اختلال افسردگی در میان افراد ورزشکار کمتر از افراد بی تحرک است.
  • تعداد طلاق در میان افراد تحصیل کرده کمتر از افراد بی سواد است.

فرضیه بدون جهت چیست؟

در این نوع فرضیه یک حدس بیان می شود اما تفاوت آن با فرضیه جهت دار این است که در این فرضیه هیچ جهتی را برای فرضیه در نظر نمی گیریم. عمدتاً زمانی از این نوع فرضیه استفاده می کنیم که دلایل منطقی، علمی، نظری و تجربی کافی برای جهت دار کردن یک فرضیه نداشته باشیم. به عنوان مثال، چند نمونه از فرضیه های بدون جهت را برای آشنایی بیشتر شما با این فرضیه معرفی می کنیم:

  • افزایش انگیزش کارکنان در سازمان موجب تغییر در میزان کارایی آن ها می شود.
  • کاهش تعداد واحد درسی در مدارس موجب تغییر در عملکرد دانش آموزان می شود.
  • کاهش مصرف داروهای افسردگی موجب تغییر در روند درمان بیماران مبتلا به افسردگی خواهد شد.

بنابراین در هر مطالعه، اگر برای بیان فرضیه یا همان حدس و گمان خود، دلایل علمی و تجربی و تئوری کافی داشته باشید بهتر است از فرضیه جهت دار استفاده کنید که دقیق تر است، اما اگر این اطلاعات را نداشته باشید بهتر است از فرضیه بدون جهت استفاده کنید زیرا این کار محافظه کارانه تر بوده و شما را به اشتباه نخواهد انداخت.

بیشتر بخوانید: متغیر ثابت چیست؟