نوشته‌ها

متغیر پیش بین و ملاک

متغیر پیش بین و متغیر ملاک دو تا از متغیرهایی هستند که در پژوهش هایی که ارتباط میان متغیرهای وابسته و مستقل را می سنجند، کاربرد فراوانی دارند. در این مقاله علاوه بر تعریف متغیر پیش بین و ملاک به بررسی نقش آن ها در مطالعات پژوهشی خواهیم پرداخت تا شما به عنوان یک پژوهشگر بتوانید این متغیرها را تشخیص داده و از آن ها استفاده کنید.

بیشتر بخوانید: انواع متغیر در روش تحقیق

بانک دانش در ادامه این مطلب تعریف متغیرهای پژوهشی پیش بین و ملاک و کاربردهای مربوط به هر یک از این متغیرها را در مطالعات پژوهشی بیان کرده است. قبل از هر چیز می دانیم متغیرها با توجه به نقشی که در مطالعه دارند به دو دسته زیر تقسیم بندی می شوند.

انواع متغیرها با توجه به نقش آن ها در پژوهش

  1. متغیر مستقل
  2. متغیر وابسته

برای این که بدانیم متغیرهای مستقل و وابسته چه ارتباطی با متغیرهای پیش بین و ملاک دارند، ابتدا باید دو تعریف زیر را در نظر داشته باشیم.

متغیر پیش بین چیست؟

متغیر پیش بین (متغیر مستقل) متغیری است که توسط پژوهشگر انتخاب، اندازه گیری یا دستکاری می شود و تاثیر معناداری را بر روی متغیر وابسته خواهد داشت. در اکثر مطالعات همبستگی فرض بر این است که متغیر مستقل نقش معناداری بر روی متغیر وابسته دارد. بنابراین در مطالعات همبستگی، متغیر پیش بین همان متغیر مستقل می باشد.

متغیر ملاک چیست؟

متغیر وابسته (متغیر ملاک) متغیری است که با تغییر مقادیر متغیر(های) مستقل، تحت تاثیر قرار می گیرد. هر چه پژوهشگر بر روی متغیرهای مستقل تغییر ایجاد کند، تاثیر آن به صورت مستقیم بر روی متغیر وابسته قابل تغییر و اندازه گیری است. در مطالعات همبستگی متغیر ملاک، همان متغیر وابسته است.

مثال:

یکی از واضح ترین و راحت ترین مثال های مربوط به تعیین نقش متغیرهای پیش بین و ملاک، استفاده از رگرسیون خطی است. در رگرسیون خطی با فرمول زیر، هدف ما بررسی تاثیر متغیرهای مستقل بر روی متغیر وابسته با استفاده از انجام یک آزمون همبستگی است.

Y=a+bX+E

از آنجایی که مطالعه ما از نوع همبستگی است، متغیر ملاک y بوده و متغیر پیش بین همان x می باشد.

بنابراین به طور کلی، زمانی که ما پژوهش خود را با استفاده از آزمون همبستگی انجام دهیم، متغیرهای پیش بین و ملاک به ترتیب معادل با متغیرهای وابسته و مستقل در مدل می باشند. بنابراین با این تفاسیر، هر گونه تغییری در متغیر ملاک، باعث ایجاد تغییر در متغیر پیش بین خواهد شد.

بیشتر بخوانید: فرضیه جهت دار و بدون جهت

پرسشنامه استاندارد چیست؟

پرسشنامه به عنوان یکی از مفیدترین ابزارهای پژوهش برای اولین بار در سال 1838 میلادی توسط جامعه آماری لندن توسعه یافته اند (منبع) و امروزه انواع این پرسشنامه ها در دسترس همگان قرار دارند. اما شما به عنوان یک پژوهشگر باید پرسشنامه استاندارد را به خوبی بشناسید و تفاوت آن را با پرسشنامه غیراستاندارد تشخیص دهید.

بیشتر بخوانید: چگونه پرسشنامه آنلاین بسازیم؟

هر پژوهشگری در ابتدای مطالعه خود تعیین می کند که از چه نوع پرسشنامه ای استفاده کرده است. اما بانک دانش ابتدا تعریف پرسشنامه را ارائه کرده و سپس به تعریف پرسشنامه استاندارد و غیراستاندارد می پردازد تا پژوهشگران گرامی بیشتر با این مفاهیم آشنا شوند.

تعریف پرسشنامه

یک پرسشنامه مجموعه ای از پرسش ها (سوالات) است که متناسب با هدف پژوهش مورد استفاده قرار گرفته اند. این سوالات می توانند از نوع کمی یا کیفی باشند. هدف اصلی یک پرسشنامه این است که اطلاعات مورد نیاز خود در مورد پاسخ دهندگان را با استفاده از سوالات اصولی از آن ها بگیرد.

پرسشنامه استاندارد چیست؟

پرسشنامه استاندارد پرسشنامه ای است که روایی و پایایی آن طی یک مطالعه در قالب یک مقاله علمی-پژوهشی با استفاده از معیارهای مناسب تایید شده باشد و طراحی آن هدفمند باشد. بنابراین پرسشنامه ای که به تازگی طراحی شده و توسط یک پژوهش معتبر بررسی نشده باشد، استاندارد محسوب نمی شود.

پرسشنامه غیراستاندارد چیست؟

پرسشنامه غیراستاندارد (محقق-ساخته) پرسشنامه ای است که شما به عنوان یک محقق با توجه به نیازها و اهداف خود طراحی کرده اید ولی روایی و پایایی آن توسط پژوهش معتبری بررسی نشده است. به این دلیل که ممکن است پرسشنامه شما دقت، حساسیت و ثبات مورد انتظار را نداشته باشد، آن را پرسشنامه غیراستاندارد نامیده اند.

انواع پرسشنامه های استاندارد کدامند؟

انواع پرسشنامه های استاندارد از نظر نوع سوالات به سه دسته کلی تقسیم بندی شده اند:

1- پرسشنامه با سوالات پاسخ بسته

در این نوع سوالات، شما تعدادی گزینه را در اختیار پاسخ دهنده قرار می دهید و او باید یکی از گزینه ها را انتخاب کند. گزینه های بله و خیر، زن یا مرد، مجرد یا متاهل و … از جمله سوالاتی هستند که به صورت بسته ارائه شده اند.

2- پرسشنامه با سوالات پاسخ باز

این سوالات به گونه ای مطرح شده اند که پاسخ دهنده به دلخواه هر پاسخی را می تواند به سوال بدهد. این پرسشنامه ها رایج نیستند مگر در زمینه های خاص.

3- پرسشنامه با سوالات دارای انتهای باز

گاهی با سوالاتی مواجه می شویم که انتهای آن ها با نقطه چین خالی گذاشته شده و ما باید آن ها را تکمیل کنیم. این سوالات را با انتهای باز می نامند.

چرا از پرسشنامه استاندارد استفاده کنیم؟

  • روایی و پایایی قابل قبولی دارد
  • ویژگی های روانسنجی در آن بررسی شده است
  • نتایج حاصل از آن با نتایج قدیمی توسط پژوهشگران دیگر قابل مقایسه است
  • دقت و حساسیت بالایی دارد
  • قابلیت تبدیل داده های خام به رتبه یا مفاهیم در آن ها وجود دارد

با توجه به تعریف پرسشنامه استاندارد و در نظر گرفتن ریسک های استفاده از یک پرسشنامه غیراستاندارد به این نتیجه می رسیم که در هر مطالعه اولویت با استفاده از پرسشنامه های استاندارد است. مگر این که واقعاً به این نتیجه برسید که برای موضوع شما پرسشنامه استاندارد وجود ندارد، آن گاه می توانید یک پرسشنامه برای آن طراحی کنید.

بیشتر بخوانید: چگونه پرسشنامه طراحی کنیم؟

چگونه پرسشنامه طراحی کنیم؟

همانطور که می دانید، یک پرسشنامه چه از نوع استاندارد و چه از نوع غیر استاندارد، باید یک سری قاعده و چارچوب را در خود داشته باشد. حال اگر بخواهید این پرسشنامه از نوع استاندارد باشد، قیدهای مورد نیاز شما برای طراحی پرسشنامه بیشتر خواهد بود. در این مقاله گام های مفیدی را برای طراحی یک پرسشنامه به شما آموزش می دهیم تا به راحتی یک پرسشنامه خوب طراحی کنید.

بیشتر بخوانید: پرسشنامه استاندارد چیست؟

بسته به این که پژوهشگر قصد جمع آوری داده های کمی یا داده های کیفی را داشته باشد، طراحی پرسشنامه نیز متفاوت خواهد بود اما در این مقاله ما به طور کلی به این موضوع اشاره می کنیم. در ادامه گام های طراحی پرسشنامه را توضیح می دهیم.

چگونه پرسشنامه طراحی کنیم؟

7 گام زیر را برای طراحی پرسشنامه دنبال نمایید:

1- اطلاعات مورد نیاز خود را تعیین کنید

شما باید ابتدا تصمیم بگیرید که چه اطلاعاتی می خواهید از پاسخ دهنده به دست آورید تا به هدف پژوهشی خود برسید. زمانی که در مورد این گام تصمیم گیری کردید، به گام بعدی بروید.

2- پاسخ دهندگان هدف را تعریف کنید

پژوهشگر باید جمعیت مورد نیز خود و نمونه مورد نیاز برای تعمیم دادن نتایج حاصل از تحلیل داده های پرسشنامه را تعیین کند. به عنوان مثال، از میان جامعه کارکنان آموزش و پرورش می توان کارکنان زن را برگزید و هدف را روی آن ها متمرکز کرد.

3- پرسش های پرسشنامه را انتخاب کنید

در انتخاب این پرسش ها حتماً از خود سوال کنید «آیا این پرسش واقعاً نیاز است؟» و آن ها را به گونه ای انتخاب کنید که مستقیماً بر روی آزمون فرضیه ها تاثیر داشته باشد. سوالات اضافی یا غیرضروری در میان پرسشنامه ها بسیار هستند، اما هیچ سودی برای شما نخواهند داشت.

4- نوع پرسش ها را تعیین کنید

سه نوع رایج از پرسش ها عبارتند از پرسش با فرم بسته، پرسش با انتهای باز و پرسش با پاسخ باز. فرم بسته همین پرسش های ساده است، پرسش با انتهای باز پرسش هایی هستند که با جای خالی (…) به اتمام می رسند و باید تکمیل شوند، و پرسش با پاسخ باز نیز نیازمند پاسخ دلخواه بدون محدودیت از سوی پاسخ دهنده هستند. پرسش های فرم بسته به علت کارایی بالایی که دارند توصیه می شوند.

5- فرمت و ترتیب قرار دادن پرسش ها را تنظیم نمایید

حال با توجه به میزان اهمیت هر کدام از سوالات آن ها را اولویت بندی کنید و سعی کنید سوالات ساده تر را در ابتدا بیاورید. همچنین تصمیم بگیرید که می خواهید سوالات را به صورت فهرست ساده ارائه کنید یا در درون یک جدول با گزینه های لیکرت.

6- پیش-آزمون را اجرا کنید

تا زمانی که به صورت عملی از پرسشنامه طراحی شده استفاده نکنید، نمی توانید مطمئن شوید که عملکرد آن چگونه است. بنابراین برای اصلاح خطاهای آن، یک پیش آزمون را بر روی یک نمونه واقعی انجام دهید تا مطمئن شوید که عملکرد خوبی دارد.

7- فرم نهایی پرسشنامه را آماده کنید

حال با سلیقه خود یک قالب مناسب برای پرسشنامه انتخاب نموده و با انتخاب فونت و اندازه قلم مناسب، یک جدول را برای آن طراحی نمایید. در صورت گنگ بودن برخی از سوالات، سعی کنید توضیحاتی در مورد آن ارائه دهید.

یک پرسشنامه خوب پرسشنامه ای است که قالب و چارچوب استاندارد داشته باشد و از نظر علمی تناقضی با نظریه ها و یافته های قبلی نداشته باشد. بنابراین برای طراحی پرسشنامه همواره طبق اصول پیش بروید.

بیشتر بخوانید: چگونه پرسشنامه آنلاین بسازیم؟

چگونه پرسشنامه آنلاین بسازیم؟

پرسشنامه آنلاین (مبتنی بر وب) مزایای بسیار زیادی نسبت به پرسشنامه های سنتی که به صورت کاغذی استفاده می شود دارد. بنابراین شما به عنوان یک پژوهشگر برای کاهش هزینه ها، تسریع در انجام مطالعه، دسترسی بهتر به پاسخ دهندگان، انعطاف پذیری بالاتر و بسیاری از دلایل دیگر می توانید یک پرسشنامه آنلاین بسازید و مطالعه خود را انجام دهید.

بیشتر بخوانید: پرسشنامه استاندارد چیست؟

پرسشنامه آنلاین روش بسیار خوبی برای جمع آوری اطلاعات در مورد مخاطبان می باشد اما واقعیت این است که ساختن یک پرسشنامه آنلاین، نیازمند رعایت کردن برخی نکات کلیدی می باشد. در ادامه این مقاله، به این نکات اشاره کرده ایم.

چگونه پرسشنامه آنلاین بسازیم؟

1- سوالات را ساده و کوتاه طراحی کنید

اولین گام برای طراحی یک پرسشنامه آنلاین این است که ساده بنویسید و کوتاه مقصود خود را برسانید. با توجه به این که با مخاطبان به صورت آنلاین سر و کار دارید، بنابراین طراحی کردن پرسش های بلند و مبهم باعث افزایش ریسک پاسخ اشتباه دادن به سوالات توسط آن ها می شود.

2- نوع سوالات را انتخاب کنید

نوع سوالات بسته (که پاسخ دهنده یک پاسخ از پیش تعیین شده باید به آن ها بدهد) دقیق و کوتاه هستند ولی سعی کنید برای به دست آوردن اطلاعات بیشتر در مورد مخاطب، از سوالات با پاسخ باز و سوالات با انتهای باز نیز استفاده نمایید.

3- هدف پرسشنامه آنلاین خود را تعیین کنید

با این که برخی سوالات در پرسشنامه آنلاین تنها برای آشنایی بیشتر با پاسخ دهنده طراحی شده اند، اما کلیت پرسشنامه آنلاین شما باید یک هدف مشخص را دنبال کند. بنابراین قبل از هر چیزی از خود سوال کنید «چه هدفی را باید دنبال کنم؟» تا بدانید که مسیر حرکت شما به چه صورت است.

4- یکنواختی سوالات را رعایت کنید

یکنواختی به این معنا نیست که تنها از یک نوع سوال استفاده کنید، بلکه به این معنی است که اگر به عنوان مثال از سوالات رتبه دهی استفاده می کنید، تعداد گزینه های پاسخ آن را در کل پرسشنامه ثابت نگه داشته و تغییر ندهید. در غیر این صورت پاسخ دهنده سردرگم خواهد شد.

5- در طراحی سوالات، خود را جای پاسخ دهنده قرار دهید

این گونه فرض کنید که می خواهید به یک پرسشنامه آنلاین پاسخ دهید. چه نکاتی را در این پرسشنامه می پسندید؟ همه این نکات را در پرسشنامه خود اعمال کنید. به عبارتی خودتان بزرگترین منتقد کار خود باشید.

6- پاداش هایی را برای پاسخ دهندگان در نظر بگیرید

واقعیتی که در مورد پرسشنامه آنلاین وجود دارد این است که تا شما پاداش یا امتیازی را برای پاسخ دهندگان در نظر نگیرید، آن ها وقت خود را در اختیار شما قرار نخواهند داد. دانلود رایگان یک نرم افزار، تخفیف ویژه برای خرید یک محصول، شرکت دادن در قرعه کشی و … از جمله این پاداش ها می باشند.

با در نظر گرفتن این گام ها و نکات مربوط به طراحی پرسشنامه آنلاین، حتی اگر تجربه ای در این زمینه نداشته باشید می توانید یک پرسشنامه جذاب طراحی کنید و هر اطلاعاتی که می خواهید توسط آن از جامعه هدف خود به دست آورید. با توجه به کاربرد گسترده ای که این پرسشنامه ها دارند، سعی کنید حتماً مطالعه خود را با استفاده از آن ها انجام دهید.

بیشتر بخوانید: چگونه پرسشنامه طراحی کنیم؟