نوشته‌ها

متغیر پیش بین و ملاک

متغیر پیش بین و متغیر ملاک دو تا از متغیرهایی هستند که در پژوهش هایی که ارتباط میان متغیرهای وابسته و مستقل را می سنجند، کاربرد فراوانی دارند. در این مقاله علاوه بر تعریف متغیر پیش بین و ملاک به بررسی نقش آن ها در مطالعات پژوهشی خواهیم پرداخت تا شما به عنوان یک پژوهشگر بتوانید این متغیرها را تشخیص داده و از آن ها استفاده کنید.

بیشتر بخوانید: انواع متغیر در روش تحقیق

بانک دانش در ادامه این مطلب تعریف متغیرهای پژوهشی پیش بین و ملاک و کاربردهای مربوط به هر یک از این متغیرها را در مطالعات پژوهشی بیان کرده است. قبل از هر چیز می دانیم متغیرها با توجه به نقشی که در مطالعه دارند به دو دسته زیر تقسیم بندی می شوند.

انواع متغیرها با توجه به نقش آن ها در پژوهش

  1. متغیر مستقل
  2. متغیر وابسته

برای این که بدانیم متغیرهای مستقل و وابسته چه ارتباطی با متغیرهای پیش بین و ملاک دارند، ابتدا باید دو تعریف زیر را در نظر داشته باشیم.

متغیر پیش بین چیست؟

متغیر پیش بین (متغیر مستقل) متغیری است که توسط پژوهشگر انتخاب، اندازه گیری یا دستکاری می شود و تاثیر معناداری را بر روی متغیر وابسته خواهد داشت. در اکثر مطالعات همبستگی فرض بر این است که متغیر مستقل نقش معناداری بر روی متغیر وابسته دارد. بنابراین در مطالعات همبستگی، متغیر پیش بین همان متغیر مستقل می باشد.

متغیر ملاک چیست؟

متغیر وابسته (متغیر ملاک) متغیری است که با تغییر مقادیر متغیر(های) مستقل، تحت تاثیر قرار می گیرد. هر چه پژوهشگر بر روی متغیرهای مستقل تغییر ایجاد کند، تاثیر آن به صورت مستقیم بر روی متغیر وابسته قابل تغییر و اندازه گیری است. در مطالعات همبستگی متغیر ملاک، همان متغیر وابسته است.

مثال:

یکی از واضح ترین و راحت ترین مثال های مربوط به تعیین نقش متغیرهای پیش بین و ملاک، استفاده از رگرسیون خطی است. در رگرسیون خطی با فرمول زیر، هدف ما بررسی تاثیر متغیرهای مستقل بر روی متغیر وابسته با استفاده از انجام یک آزمون همبستگی است.

Y=a+bX+E

از آنجایی که مطالعه ما از نوع همبستگی است، متغیر ملاک y بوده و متغیر پیش بین همان x می باشد.

بنابراین به طور کلی، زمانی که ما پژوهش خود را با استفاده از آزمون همبستگی انجام دهیم، متغیرهای پیش بین و ملاک به ترتیب معادل با متغیرهای وابسته و مستقل در مدل می باشند. بنابراین با این تفاسیر، هر گونه تغییری در متغیر ملاک، باعث ایجاد تغییر در متغیر پیش بین خواهد شد.

بیشتر بخوانید: فرضیه جهت دار و بدون جهت

انواع متغیر در روش تحقیق

در هر پژوهش، متغیرهایی که شما از آن ها استفاده می کنید با توجه به نقش آن ها در پژوهش، نوع مقیاس اندازه گیری و واحد اندازه گیری می توانند انواع مختلفی داشته باشند. در این مقاله انواع متغیر در روش تحقیق را با در نظر گرفتن نوع و نقش آن ها در هر پژوهش به صورت کامل بررسی کرده و برای رفع ابهام احتمالی، در مورد هر کدام مختصری توضیح خواهیم داد.

بیشتر بخوانید: چگونه از پایان نامه مقاله استخراج کنیم؟

در ادامه این مقاله، با توجه به نوع نقشی که متغیرها در روش تحقیق دارند و واحد اندازه گیری آن ها، چند دسته از آن را معرفی می کنیم و در مورد هر یک توضیح می دهیم تا بیشتر با انواع متغیرها در روش تحقیق آشنا شوید.

انواع متغیرها در روش تحقیق

انواع متغیرها براساس نقش آن ها در پژوهش

1- متغیرهای مستقل

متغیرهایی هستند که پژوهشگر کنترل کامل بر روی آن ها دارد یعنی می تواند تغییراتی را در آن ها ایجاد کند و حتی متغیرهای جدیدی را وارد مطالعه نماید. انتظار پژوهشگر این است که متغیرهای مستقل رابطه معناداری را با متغیرهای وابسته داشته باشند.

2- متغیرهای وابسته

هر تغییری که بر روی متغیر(های) مستقل ایجاد کنیم، بر روی متغیر وابسته نیز تاثیر می گذارد. هدف کلی در پژوهش این است که پژوهشگر تغییرات را روی متغیرهای مستقل اعمال کرده و اثر آن روی متغیر وابسته را بررسی می کند.

انواع متغیرها براساس مقیاس اندازه گیری

1- متغیرهای کیفی

متغیر کیفی متغیری است که قابلیت اندازه گیری ندارند و نمی توان با استفاده از اعداد، مقدار آن ها را نمایش داد. از جمله مثال های مربوط به متغیرهای کیفی می توان به جنس، رنگ و … اشاره کرد.

2- متغیرهای کمی

متغیر کمی متغیری است که از نظر مقدار قابل تغییر بوده و می توانیم مقدار آن را با یک عدد نمایش دهیم. از جمله مثال های مربوط به متغیرهای کمی می توان به متغیرهای قد، وزن و … اشاره نمود.

انواع متغیرها براساس واحد اندازه گیری

1- متغیرهای پیوسته

متغیر پیوسته متغیری است که بین هر دو مقدار آن می توان یک مقدار انتخاب کرد مانند سرعت، زمان، وزن، قد و …

2- متغیرهای گسسته

متغیر گسسته متغیری است که نمی توان هیچ مقداری را بین دو مقدار آن تعیین نمود. متغیرهای گسسته عموماً به شکل تعداد تعریف می شوند. مانند تعداد افراد حاضر در کلاس، تعداد بیماران مبتلا به سرطان و …

انواع متغیرها براساس نوع رابطه

1- متغیرهای تعدیلگر

متغیرهایی هستند که بر روی رابطه میان متغیر وابسته و متغیرهای مستقل تاثیر می گذارند. برای مثال زمانی که قصد بررسی تاثیر انگیزش دانشجویان بر روی یادگیری را داشته باشید و بخواهیم متغیر جنسیت را نیز اعمال کنیم، آنگاه جنسیت نقش تعدیلگر را خواهد داشت.

2- متغیرهای کنترل

گاهی برخی متغیرها تاثیر نامناسب بر روی دیگر متغیرها خواهند داشت. در این موارد از متغیرهایی برای خنثی کردن، متعادل کردن و حتی گاهی از بین بردن اثرات این متغیرها استفاده می کنیم. متغیرهایی که به این روش کنترل شده اند را متغیرهای کنترل می نامند.

شما به عنوان یک پژوهشگر باید با انواع روش متغیرها در روش تحقیق آشنایی کامل داشته باشید تا در صورت نیاز بتوانید از آن ها در مطالعه خود استفاده کرده و نتایج حاصل از کار را تفسیر نمایید. بنابراین قبل از انجام پژوهش مطالعه کامل این متغیرهای پژوهشی را فراموش نکنید.

بیشتر بخوانید: چگونه بیان مسئله بنویسیم؟

فرضیه اصلی و فرعی چیست؟

فرضیه (Hypothesis) یکی از مهم ترین ابزارهایی است که امروزه در پژوهش ها و مطالعات مختلف به کار می رود. اکثر مطالعات تجربی برای نتیجه گیری در مورد نحوه عملکرد روش یا رویکرد پیشنهادی نیاز به انجام آزمون فرض دارند. حال در هر مطالعه با توجه به نیاز گاهی از فرضیه اصلی و گاهی از فرضیه فرعی استفاده می کنیم که در این مقاله به بررسی این دو نوع فرضیه پرداخته ایم.

بیشتر بخوانید: فرضیه جهت دار و بدون جهت

با توجه به اهمیت بالای فرضیه و مبحث آزمون فرض آماری در مطالعات امروزی، بانک دانش پس از ارائه یک تعریف واضح از فرضیه، به بررسی انواع آن پرداخته و خصوصیات هر یک را به شما معرفی کرده است.

فرضیه چیست؟

هرگونه توضیح یا توجیه پیشنهادی برای یک رخداد یا پدیده را یک فرضیه (Hypothesis) می نامند. یک فرضیه در واقع یک حدس منطقی و بر پایه تجربه پژوهش گر در مورد پدیده های گوناگون می باشد. در علوم مختلف از فرضیه استفاده شده است و همه مطالعات نیاز دارند که برای سنجش درست یا نادرست بودن فرضیه از آزمون فرض استفاده کنند. معمولاً فرضیه صفر را با H0 و فرضیه مقابل آن را با H1 نشان می دهند.

فرضیه اصلی چیست؟

فرضیه اصلی (Main Hypothesis) در هر پژوهش در واقع همان فرضیه ای است که در نهایت باید آن را آزمون کنیم. همانطور که از نام آن پیداست هدف اصلی و نهایی مطالعه برای بررسی یک پدیده، متغیر، شیء و … می باشد. بنابراین شما در مطالعه خود باید یک فرضیه اصلی را مطرح کنید و برای آزمون کردن آن شاید نیاز به نوشتن چندین فرضیه فرعی داشته باشید.

فرضیه فرعی چیست؟

فرضیه فرعی (Sub-Hypothesis) نیز همانطور که از نام آن بر می آید، تمامی فرضیاتی را که برای آزمون کردن فرضیه اصلی به کار گرفته می شوند شامل می شود. شما ممکن است در مطالعه خود یک فرضیه اصلی و ده فرضیه فرعی داشته باشید. فرضیه اصلی را در همان ابتدای مقاله یا پایان نامه عنوان می کنید و به عنوان مقاله یا پایان نامه نزدیک است اما فرضیه فرعی در ابتدا هر فصل یا بخش مطرح می شود.

تفاوت سوال با فرضیه چیست؟

در واقع تفاوتی از نظر علمی میان سوال با فرضیه وجود ندارد زیرا یک فرضیه می تواند یک سوال باشد و برعکس. یعنی گاهی شما با توجه به نیاز، باید فرضیه خود را به صورت یک سوال مطرح کنید و گاهاً در درون مطالعه سوالی را مطرح می کنید و همین سوال نیاز به آزمون کردن دارد و عملاً یک فرضیه به شما می رود.

مثال:

فرضیه: رابطه بین عملکرد سازمانی با بهره وری کارکنان

سوال: آیا میان عملکرد سازمانی و بهره وری کارکنان در سازمان رابطه معناداری وجود دارد؟

هر فرضیه با توجه به کاربرد و نیاز شما در پایان نامه یا مقاله، به شکل مشخصی به کار می رود. همانطور که در مثال بالا مشاهده می کنید، فرضیه با سوال هیچ تفاوتی از نظر علمی ندارد ولی گاهی شما دوست دارید فرضیه شما شکل سوالی نداشته باشد و به این صورت شکل رسمی تری به خود می گیرد.

بیشتر بخوانید: انواع متغیر در روش تحقیق