نوشته‌ها

متغیر پیش بین و ملاک

متغیر پیش بین و متغیر ملاک دو تا از متغیرهایی هستند که در پژوهش هایی که ارتباط میان متغیرهای وابسته و مستقل را می سنجند، کاربرد فراوانی دارند. در این مقاله علاوه بر تعریف متغیر پیش بین و ملاک به بررسی نقش آن ها در مطالعات پژوهشی خواهیم پرداخت تا شما به عنوان یک پژوهشگر بتوانید این متغیرها را تشخیص داده و از آن ها استفاده کنید.

بیشتر بخوانید: انواع متغیر در روش تحقیق

بانک دانش در ادامه این مطلب تعریف متغیرهای پژوهشی پیش بین و ملاک و کاربردهای مربوط به هر یک از این متغیرها را در مطالعات پژوهشی بیان کرده است. قبل از هر چیز می دانیم متغیرها با توجه به نقشی که در مطالعه دارند به دو دسته زیر تقسیم بندی می شوند.

انواع متغیرها با توجه به نقش آن ها در پژوهش

  1. متغیر مستقل
  2. متغیر وابسته

برای این که بدانیم متغیرهای مستقل و وابسته چه ارتباطی با متغیرهای پیش بین و ملاک دارند، ابتدا باید دو تعریف زیر را در نظر داشته باشیم.

متغیر پیش بین چیست؟

متغیر پیش بین (متغیر مستقل) متغیری است که توسط پژوهشگر انتخاب، اندازه گیری یا دستکاری می شود و تاثیر معناداری را بر روی متغیر وابسته خواهد داشت. در اکثر مطالعات همبستگی فرض بر این است که متغیر مستقل نقش معناداری بر روی متغیر وابسته دارد. بنابراین در مطالعات همبستگی، متغیر پیش بین همان متغیر مستقل می باشد.

متغیر ملاک چیست؟

متغیر وابسته (متغیر ملاک) متغیری است که با تغییر مقادیر متغیر(های) مستقل، تحت تاثیر قرار می گیرد. هر چه پژوهشگر بر روی متغیرهای مستقل تغییر ایجاد کند، تاثیر آن به صورت مستقیم بر روی متغیر وابسته قابل تغییر و اندازه گیری است. در مطالعات همبستگی متغیر ملاک، همان متغیر وابسته است.

مثال:

یکی از واضح ترین و راحت ترین مثال های مربوط به تعیین نقش متغیرهای پیش بین و ملاک، استفاده از رگرسیون خطی است. در رگرسیون خطی با فرمول زیر، هدف ما بررسی تاثیر متغیرهای مستقل بر روی متغیر وابسته با استفاده از انجام یک آزمون همبستگی است.

Y=a+bX+E

از آنجایی که مطالعه ما از نوع همبستگی است، متغیر ملاک y بوده و متغیر پیش بین همان x می باشد.

بنابراین به طور کلی، زمانی که ما پژوهش خود را با استفاده از آزمون همبستگی انجام دهیم، متغیرهای پیش بین و ملاک به ترتیب معادل با متغیرهای وابسته و مستقل در مدل می باشند. بنابراین با این تفاسیر، هر گونه تغییری در متغیر ملاک، باعث ایجاد تغییر در متغیر پیش بین خواهد شد.

بیشتر بخوانید: فرضیه جهت دار و بدون جهت

پرسشنامه استاندارد چیست؟

پرسشنامه به عنوان یکی از مفیدترین ابزارهای پژوهش برای اولین بار در سال 1838 میلادی توسط جامعه آماری لندن توسعه یافته اند (منبع) و امروزه انواع این پرسشنامه ها در دسترس همگان قرار دارند. اما شما به عنوان یک پژوهشگر باید پرسشنامه استاندارد را به خوبی بشناسید و تفاوت آن را با پرسشنامه غیراستاندارد تشخیص دهید.

بیشتر بخوانید: چگونه پرسشنامه آنلاین بسازیم؟

هر پژوهشگری در ابتدای مطالعه خود تعیین می کند که از چه نوع پرسشنامه ای استفاده کرده است. اما بانک دانش ابتدا تعریف پرسشنامه را ارائه کرده و سپس به تعریف پرسشنامه استاندارد و غیراستاندارد می پردازد تا پژوهشگران گرامی بیشتر با این مفاهیم آشنا شوند.

تعریف پرسشنامه

یک پرسشنامه مجموعه ای از پرسش ها (سوالات) است که متناسب با هدف پژوهش مورد استفاده قرار گرفته اند. این سوالات می توانند از نوع کمی یا کیفی باشند. هدف اصلی یک پرسشنامه این است که اطلاعات مورد نیاز خود در مورد پاسخ دهندگان را با استفاده از سوالات اصولی از آن ها بگیرد.

پرسشنامه استاندارد چیست؟

پرسشنامه استاندارد پرسشنامه ای است که روایی و پایایی آن طی یک مطالعه در قالب یک مقاله علمی-پژوهشی با استفاده از معیارهای مناسب تایید شده باشد و طراحی آن هدفمند باشد. بنابراین پرسشنامه ای که به تازگی طراحی شده و توسط یک پژوهش معتبر بررسی نشده باشد، استاندارد محسوب نمی شود.

پرسشنامه غیراستاندارد چیست؟

پرسشنامه غیراستاندارد (محقق-ساخته) پرسشنامه ای است که شما به عنوان یک محقق با توجه به نیازها و اهداف خود طراحی کرده اید ولی روایی و پایایی آن توسط پژوهش معتبری بررسی نشده است. به این دلیل که ممکن است پرسشنامه شما دقت، حساسیت و ثبات مورد انتظار را نداشته باشد، آن را پرسشنامه غیراستاندارد نامیده اند.

انواع پرسشنامه های استاندارد کدامند؟

انواع پرسشنامه های استاندارد از نظر نوع سوالات به سه دسته کلی تقسیم بندی شده اند:

1- پرسشنامه با سوالات پاسخ بسته

در این نوع سوالات، شما تعدادی گزینه را در اختیار پاسخ دهنده قرار می دهید و او باید یکی از گزینه ها را انتخاب کند. گزینه های بله و خیر، زن یا مرد، مجرد یا متاهل و … از جمله سوالاتی هستند که به صورت بسته ارائه شده اند.

2- پرسشنامه با سوالات پاسخ باز

این سوالات به گونه ای مطرح شده اند که پاسخ دهنده به دلخواه هر پاسخی را می تواند به سوال بدهد. این پرسشنامه ها رایج نیستند مگر در زمینه های خاص.

3- پرسشنامه با سوالات دارای انتهای باز

گاهی با سوالاتی مواجه می شویم که انتهای آن ها با نقطه چین خالی گذاشته شده و ما باید آن ها را تکمیل کنیم. این سوالات را با انتهای باز می نامند.

چرا از پرسشنامه استاندارد استفاده کنیم؟

  • روایی و پایایی قابل قبولی دارد
  • ویژگی های روانسنجی در آن بررسی شده است
  • نتایج حاصل از آن با نتایج قدیمی توسط پژوهشگران دیگر قابل مقایسه است
  • دقت و حساسیت بالایی دارد
  • قابلیت تبدیل داده های خام به رتبه یا مفاهیم در آن ها وجود دارد

با توجه به تعریف پرسشنامه استاندارد و در نظر گرفتن ریسک های استفاده از یک پرسشنامه غیراستاندارد به این نتیجه می رسیم که در هر مطالعه اولویت با استفاده از پرسشنامه های استاندارد است. مگر این که واقعاً به این نتیجه برسید که برای موضوع شما پرسشنامه استاندارد وجود ندارد، آن گاه می توانید یک پرسشنامه برای آن طراحی کنید.

بیشتر بخوانید: چگونه پرسشنامه طراحی کنیم؟

چگونه یک مقاله علمی پژوهشی بنویسیم؟

زمانی که یک مقاله علمی پژوهشی برای مجله ای ارسال می شود، توسط چند داور که در حوزه مربوط تخصص و تسلط دارند مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. بنابراین اگر کوچک ترین مشکلی از نظر ساختاری، فنی یا نگارشی داشته باشد این داوران به سرعت تشخیص خواهند داد. بنابراین سعی کنید اصول نوشتن مقاله علمی پژوهشی را رعایت کنید تا در این مراحل به مشکل برخورد نکنید.

بیشتر بخوانید: چگونه یک مقاله مروری بنویسیم؟

علاوه بر نکات عمومی در نوشتن مقاله، برای نوشتن یک مقاله علمی پژوهشی باید چند نکته مهم را رعایت کنید که در ادامه به آن ها اشاره می کنیم. اگر به دنبال پذیرش گرفتن در یک مجله خوب هستید این نکات را با دقت دنبال کنید.

چگونه یک مقاله علمی پژوهشی بنویسیم؟

1- سازماندهی و انسجام مقاله را رعایت کنید

منظور ما از سازماندهی و انسجام کلی بوده و مواردی مانند رفرنس دهی اصولی، استفاده از عنوان و زیرعنوان برای هر بخش، رعایت کردن ساختار مفهومی مقاله و مواردی از این قبیل را در بر می گیرد. بسیاری از اشتباهات در همین زمینه ها رخ می دهند بنابراین سعی کنید به این نکته به خوبی دقت نمایید.

2- نوآوری و خلاقیت را فراموش نکنید

یک مقاله علمی پژوهشی خوب مقاله ای است که دارای نوآوری باشد. شاید شما اصول کلی مقاله نویسی را رعایت کرده باشید ولی در متن مقاله هیچ گونه نوآوری یا خلاقیتی را به کار نبرده باشید. این عدم وجود خلاقیت در محتوای مقاله باعث می شود که داوران دلیلی برای پذیرش مقاله شما نداشته باشند.

3- ارتباط میان مطالب را حفظ کنید

شاید شما چند عنوان یا بخش (Section) در مقاله علمی پژوهشی خود داشته باشید، نکته ای که در این جا مورد توجه است ارتباط برقرار کردن میان این بخش ها با هم هستند زیرا مقاله ای که بخش های مختلف آن با هم ارتباط مفهومی نداشته باشند، فاقد اعتبار علمی می باشد.

4- قیدهای مجله را رعایت کنید

هر مجله و به تبع آن هر مجله علمی پژوهشی، قیدهایی از قبیل تعداد کلمات، تعداد صفحات، نوع قلم، اندازه قلم و … برای شما از قبل تعیین کرده و بر روی سایت خود منتشر کرده اند. توصیه می شود قبل از نوشتن مقاله این قالب ها را دانلود کنید و متن خود را در درون آن ها بنویسید تا به مشکلی برخورد نکنید.

5- متن مقاله را بازخوانی و ویرایش کنید

اگر زبان مقاله علمی پژوهشی شما فارسی است، یک ویرایش ادبی انجام دهید تا مطمئن شوید که ایراد نگارشی یا املائی وجود ندارد. اما اگر مقاله را به زبان انگلیسی نوشته اید، حساسیت بیشتری باید به خرج دهید و علاوه بر رفع ایرادات املائی و گرامری، به نوع متن (رسمی یا غیررسمی) نیز توجه کنید.

چه بسا مقاله شما از نظر دستور زبان (فارسی یا انگلیسی) مشکل خاصی نداشته باشد اما داوران به علت غیر رسمی بودن متن مقاله، آن را رد کنند. بنابراین مهم ترین نکته بعد از ریاضیات و تئوری مقاله علمی پژوهشی، رعایت کردن متن و قالب مقاله است.

بیشتر بخوانید: چگونه یک مقاله کنفرانسی بنویسیم؟