نوشته‌ها

حجم نمونه در معادلات ساختاری

بسیاری از پژوهشگران به اشتباه برای تعیین حجم نمونه در معادلات ساختاری به فرمول هایی مانند کوکران و یا جداولی مانند جدول مورگان رجوع می کنند. اولاً حداقل حجم نمونه در معادلات ساختاری 200 توصیه شده است و ثانیاً فرمول های رایج دیگر برای تعیین این حداقل حجم نمونه در معادلات ساختاری کاربرد ندارد. در این مقاله، به بررسی اصول تعیین حجم نمونه در معادلات ساختاری پرداخته ایم.

بیشتر بخوانید: روش های محاسبه حجم نمونه

با این که حجم نمونه در معادلات ساختاری 200 توصیه شده است ما نباید به یک عدد اکتفا کنیم و به عنوان یک پژوهشگر بهتر است به دنبال ریشه و نحوه به دست آمدن این عدد باشیم. در این مقاله نحوه تعیین حجم نمونه در معادلات ساختاری را به شما معرفی می کنیم تا یک چارچوب برای پژوهش های خود در این زمینه داشته باشید.

اصول تعیین حجم نمونه در معادلات ساختاری

برای تعیین حجم نمونه در معادلات ساختاری باید نسبت حجم نمونه به پارامترهای آزاد در مطالعه را به عنوان یک ملاک در نظر بگیرید. حال به توصیه مولر (1996) سه حالت برای این حجم نمونه به شرح زیر خواهیم داشت:

  • حداقل نسبت حجم نمونه به پارامترهای آزاد 5 به 1 باشد
  • حد متوسط نسبت حجم نمونه به پارامترهای آزاد 10 به 1 باشد
  • حد بالای نسبت حجم نمونه به پارامترهای آزاد 20 به 1 باشد

چگونه حداقل حجم نمونه را در معادلات ساختاری انتخاب کنیم؟

برای تعیین حداقل حجم نمونه در معادلات ساختاری اصولی وجود دارد که ما همه آن ها را به صورت خلاصه در ادامه مطرح می کنیم تا به خوبی با نحوه انتخاب این حداقل حجم نمونه آشنا شوید:

  • مدل هایی که 5 یا کمتر از 5 سازه دارند: حداقل حجم نمونه 100 واحد توصیه می شود
  • مدل هایی که 7 یا کمتر از 7 سازه دارند و میزان اشتراک آن ها در حد متوسط است: حداقل حجم نمونه 150 واحد توصیه می شود
  • مدل هایی که 7 یا کمتر از 7 سازه دارند و میزان اشتراک آن ها پایین است: حداقل حجم نمونه 300 واحد توصیه می شود
  • مدل هایی که تعداد سازه زیادی دارند: حداقل حجم نمونه 500 واحد توصیه می شود

چه عواملی بر روی تعیین حجم نمونه در معادلات ساختاری تاثیر دارند؟

  1. میزان پیچیدگی مدل
  2. حجم داده های گم شده (missing data)
  3. روش مورد استفاده برای برآورد پارامترهای آزاد
  4. متوسط واریانس خطا

با توجه به این که حجم بالای نمونه در معادلات ساختاری باعث افزایش هزینه های زمانی و مالی برای انجام مطالعه می شود، همواره محققان به دنبال روش هایی برای کمینه کردن این حجم نمونه و انتخاب حداقل حجم نمونه در این پژوهش ها هستند تا بتوانند با کمترین هزینه ممکن به نتیجه نهایی برسند. واقعیت این است که فرمول ثابتی برای تعیین این حداقل وجود ندارد زیرا مقیاس کار شما تعیین می کند که حجم نمونه شما چقدر باشد.

بیشتر بخوانید: جامعه آماری در پژوهش های کیفی

چگونه جامعه آماری پژوهش را تعیین کنیم؟

منظور از جامعه آماری پژوهش تمامی افراد، اشیاء و پدیده هایی را شامل می شود که شما به عنوان یک پژوهشگر می خواهید در مورد آن ها استدلال کنید و نتایج مطالعه خود را به همه آن ها تعمیم دهید. هر جامعه آماری پژوهش دارای یک یا چندین صفت است. مثلاً، در بررسی قد دانش آموزان دبیرستان دخترانه، کل دانش آموزان یک جامعه آماری برای پژوهش محسوب می شوند.

بیشتر بخوانید: انواع متغیر در روش تحقیق

برای انتخاب جامعه آماری پژوهش شما نیاز به مهارت های پایه آماری خواهید داشت اما اگر این مهارت ها را ندارید، بهتر است محافظه کارانه عمل کنید و برای انتخاب صحیح این جامعه آماری از مراحل زیر کمک بگیرید. واقعیت این است که انتخاب جامعه آماری پژوهش چندین وجه مهم دارد که باید آن ها را در نظر داشته باشید که در ادامه به آن ها اشاره کرده ایم. قبل از هر چیز جامعه آماری و نمونه آماری را تعریف می کنیم.

جامعه آماری

جامعه آماری (Statistical Population) شامل مجموعه تمامی افراد، اشیاء و رویدادهایی است که دارای یک یا چند صفت و ویژگی مشترک باشند. حال تعداد اعضای جامعه آماری را اندازه (حجم) جامعه گویند و آن را با حرف بزرگ N نشان می دهند.

مثال: جامعه دانشجویان دانشگاه تهران

نمونه آماری

نمونه آماری (Statistical Sample) یک گروه یا مجموعه کوچک تر از جامعه آماری است که طبق قوانین و اصول مشخصی انتخاب می شود تا بتوانیم بعد از تجزیه و تحلیل آن، نتایج مربوطه را به کل جامعه آماری تعمیم دهیم. تعداد اعضای نمونه آماری را با حرف کوچک n نشان می دهند.

مثال: دانشجویان رشته آمار دانشگاه تهران

چگونه جامعه آماری پژوهش را انتخاب کنیم؟

برای انتخاب جامعه آماری پژوهش نکات زیر را رعایت کنید:

1- انواع مختلف داده ها را به خوبی بشناسید

یکی از مهم ترین عواملی که باید در انتخاب جامعه آماری پژوهش در نظر داشته باشید، نوع داده هاست. شما باید با توجه به آزمون آماری و روش مورد نظر خود جهت به دست آوردن حجم نمونه، جامعه آماری خود را انتخاب کنید. مثلاً اگر هدف شما بررسی قد دانش آموزان دبیرستان امام (ره) باشد، باید جامعه آماری شما دانش آموزان دبیرستان باشند.

2- در دسترس بودن جامعه را ملاک انتخاب قرار دهید

بدون شک جامعه آماری پژوهش شما باید در دسترس شما باشد تا بتوانید بعد از انتخاب جامعه، نمونه های تصادفی از آن برگزینید و بر روی آن ها مطالعه انجام دهید. بنابراین زمانی که می خواهید جامعه را انتخاب کنید همواره شدنی بودن و منطق این کار را بسنجید.

3- جامعه آماری را به صورت هدفمند انتخاب کنید

هر پژوهشگری با توجه به نیاز پژوهشی خود باید یک جامعه آماری را برگزیند اما برای این انتخاب باید با دقت عمل کند زیرا اگر در تشخیص این جامعه آماری کمی اشتباه کند، نتایج مربوط به نمونه گیری و تحلیل آینده نیز مختل خواهند شد. بنابراین جامعه آماری باید تناسب معناداری با اهداف پژوهش داشته باشد.

به طور کلی شما هر جامعه ای را می توانید برای مطالعه خود براساس معیارهای یاد شده انتخاب کنید، اما باید در نظر داشته باشید این انتخاب را به گونه ای انجام دهید که نمونه گیری از جامعه آماری برای شما امکان پذیر باشد. به طور کلی مرحله بعد از انتخاب جامعه، یعنی نمونه گیری آماری، بخش مهم تر پژوهش شماست.

بیشتر بخوانید: چگونه یک مقاله مروری بنویسیم؟

انواع روش های نمونه گیری

نمونه گیری (Sampling) به معنای انتخاب تعدادی از اعضای جامعه بر پایه اصول و قواعد مشخصی می باشد. گاهی شما یک پارامتر از جامعه را نمی دانید و محاسبه آن در جامعه هزینه های زمانی و مالی زیادی را برای شما به همراه خواهد داشت. به همین دلیل نمونه هایی را از این جامعه انتخاب کرده و پارامتر مورد نظر را از این طریق تخمین زده و به جامعه تعمیم می دهید.

بیشتر بخوانید: روش های محاسبه حجم نمونه

به طور کلی نمونه گیری به دو دسته نمونه گیری تصادفی و نمونه گیری غیرتصادفی تقسیم می شود. در ادامه این مقاله هر یک از این روش ها را به همراه زیر مجموعه های آن ها معرفی کرده و مختصری در مورد هر کدام توضیح می دهیم تا بیشتر با آن ها آشنا شوید.

انواع روش های نمونه گیری

  • نمونه گیری تصادفی

در زمانی از این روش استفاده می کنید که مبنای انتخاب عضوها از جامعه را بر اساس توزیع احتمال تعیین کرده باشید.

  • نمونه گیری غیرتصادفی

در زمانی که بخواهید بر اساس یک الگوی از پیش تعیین شده و غیرتصادفی نمونه گیری کنید، از روش نمونه گیری غیرتصادفی استفاده می کنید.

با توجه به این که در این مقاله بیشتر روش های نمونه گیری تصادفی مدنظر است، بنابراین در ادامه مقاله انواع این روش ها را به شما معرفی می کنیم.

1- روش نمونه گیری تصادفی ساده

در این روش، برای همه اعضای جامعه یک شانس برابر در نظر می گیریم. یعنی به عنوان مثال اگر بخواهیم از میان 10 نفر 2 نفر را با این روش انتخاب کنیم، شانس انتخاب هر یک از آن ها 2/0 خواهد بود.

2- روش نمونه گیری سیستماتیک

در این روش ابتدا جامعه را طبق یک ویژگی مرتب می کنیم و سپس بعد از انتخاب یک مقدار تصادفی از آن و تعیین یک فاصله نمونه ها را انتخاب می کنیم. برای مثال فرض کنید از 1 تا 24 یک نمونه 8 عضوی می خواهیم انتخاب کنیم. ابتدا یک عدد تصادفی بین 1 تا 24 انتخاب می کنیم و سپس فاصله نمونه گیری (k) را مثلاً 4 انتخاب می کنیم. حال اگر مثلاً نمونه اول 2 باشد، نمونه دوم 4+2، نمونه سوم 4+6 و … خواهد بود.

3- روش نمونه گیری خوشه ای

نمونه گیری خوشه ای برای زمانی مناسب است که جامعه براساس یک مشخصه به گروه های مجزا تقسیم شده باشد. برای مثال، اگر براساس سطح درآمد خانوار جامعه را تفکیک کنیم، ابتدا باید خوشه ها را مرتب کرده سپس یک نمونه تصادفی از خوشه مرحله اول انتخاب کنید و به همین ترتیب این کار را برای خوشه های بعدی انجام دهیم و در گام آخر یک نمونه تصادفی از خوشه های مرحله قبلی انتخاب نماییم.

4- روش نمونه گیری طبقه ای

نمونه گیری طبقه ای برای زمانی مناسب است که جامعه شما بخش های مجزا داشته باشد. به هر یک از این بخش ها یک زیرجامعه گفته می شود. حال اگر از هر یک از این زیرجامعه ها یک نمونه به روش نمونه گیری ساده انتخاب کنیم، این روش را نمونه گیری طبقه ای می گویند.

در این مقاله رایج ترین و پرکاربردترین روش های نمونه گیری آماری را به شما معرفی کردیم. یکی از بهترین مراجع آماری برای یادگیری روش های نمونه گیری کتاب روش های نمونه گیری تالیف دکتر علی عمیدی می باشد. در این کتاب با مثال ها و تمرین های زیاد و نثر ساده ای که دارد به راحتی این روش ها را خواهید آموخت.

بیشتر بخوانید: حجم نمونه در پژوهش های همبستگی

نمونه تعریف عملیاتی در پایان نامه روانشناسی

با توجه به این که مسائل مربوط به اندازه گیری و سنجش در پایان نامه رشته روانشناسی از اهمیت بالایی برخوردار هستند، نوشتن تعریف عملیاتی تاثیر بسیار زیادی بر روی کیفیت علمی پایان نامه شما خواهد داشت. هر متغیری را که در پایان نامه استفاده کرده اید باید توسط یک تعریف عملیاتی تشریح کنید تا مخاطب به خوبی آن را بفهمد.

بیشتر بخوانید: چگونه تعریف عملیاتی بنویسیم؟

در این مقاله علاوه بر ارائه یک تعریف ساده از تعریف عملیاتی، قصد داریم یک نمونه از تعریف عملیاتی در پایان نامه روانشناسی را برای شما تشریح کنیم تا نحوه معرفی کردن متغیرهای مورد استفاده در پایان نامه را بیاموزید.

تعریف عملیاتی چیست؟

به بیان ساده شما هر متغیری را که در پایان نامه خود وارد کرده و قصد استفاده از آن را دارید، باید توسط تعریف عملیاتی تشریح کنید. این تعریف عملیاتی باید علاوه بر بیان فرضیه اصلی، روش های سنجش و اندازه گیری متغیرها را بیان کند و ویژگی های کامل متغیر را در مطالعه به خوبی مطرح کند تا مخاطب در زمان رویارویی با این متغیرها دچار ابهام نشود.

نمونه تعریف عملیاتی در پایان نامه روانشناسی

در این مثال فرض کنید که قصد دارید یک مطالعه پژوهشی انجام دهید و می خواهید ببینید آیا روش گروه درمانی برای درمان اضطراب اجتماعی مفید واقع می شود یا خیر. برای نوشتن تعریف عملیاتی این کار باید سه مرحله اصلی را به شرح زیر طی کنید:

1- متغیر اول

چگونه می خواهید گروه درمانی را تعریف کنیم؟ برای تکمیل کردن این تعریف عملیاتی علاوه بر تعریف گروه درمانی باید برخی سوالات را در مورد آن مطرح کنید و به آن ها پاسخ دهید. از جمله این سوالات می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کدام نوع گروه درمانی در پایان نامه استفاده شده است؟
  • چه کسی این گروه درمانی را انجام می دهد؟
  • مردم چه مدت زمانی در این گروه درمانی مشارکت خواهند کرد؟
  • گروه درمانی را چگونه اندازه گیری کنیم؟

2- متغیر دوم

دومین متغیری که باید برای آن تعریف عملیاتی بنویسید متغیر «درمان موثر برای اضطراب اجتماعی» است. ابتدا برای نوشتن چنین تعریفی باید بدانید که درمان موثر چه درمانی است و سپس تعیین کنید که اضطراب اجتماعی چیست. موارد زیر را به عنوان سوال باید در نظر داشته باشید:

  • چگونه پی می برید که یک درمان موثر است یا خیر؟
  • میزان کارآمد بودن درمان را چگونه ارزیابی می کنید؟
  • چه دانشمند یا محققی یک تعریف معتبر از اضطراب اجتماعی ارائه کرده است؟
  • چگونه می خواهید اضطراب اجتماعی را اندازه گیری کنید؟

3- تعریف نهایی

تعریف عملیاتی را برای متغیر اول و متغیر دوم تکمیل کنید و به صورت سازماندهی شده و منظم آن ها را در کنار هم بنویسید. البته اگر تعریف شما بیش از یک یا چند خط نیز باشد از نظر علمی اشکالی ندارد ولی توجه داشته باشید که زیاده گویی در نوشتن تعریف عملیاتی یک نکته منفی به حساب می آید.

تعریف عملیاتی باید مختصر و مفید باشد و اطلاعات مورد نیاز در مورد پژوهش و متغیرهای تحت بررسی را در اختیار مخاطبان قرار دهد. زمانی که تعریف عملیاتی برای پایان نامه روانشناسی خود می نویسید، سعی کنید همه جنبه های دخیل در متغیرها و سوالات احتمالی حول آن ها را در نظر بگیرید تا تعریف شما کامل تر شود.

بیشتر بخوانید: جدیدترین موضوعات پایان نامه روانشناسی خانواده

تعریف مفهومی احساس تنهایی

احساس تنهایی نوعی حالت ذهنی ناخوشایند ناشی از ارتباط نداشتن با دیگران است و هنگامی که شما نتوانید نیاز مربوط به به اشتراک گذاشتن احساسات و افکار خود با دیگران را ارضاء نمایید، احساس تنهایی در شما ظاهر می شود. افرادی که اهل هم صحبتی با دیگران نیستند و بیشتر به انزوا می روند معمولاً احساس تنهایی در آن ها شدیدتر است.

بیشتر بخوانید: تعریف مفهومی اضطراب اجتماعی

در این مقاله، ابتدا یک تعریف مفهومی برای احساس تنهایی ارائه می کنیم و سپس انواع احساس تنهایی را معرفی می کنیم و در مورد هر یک مختصری توضیح می دهیم تا به خوبی با این اصطلاح آشنا شوید. همچنین ارتباط احساس تنهایی با تنها بودن را نیز بررسی می کنیم تا این دو اصطلاح برای شما روشن شوند.

تعریف مفهومی احساس تنهایی

احساس تنهایی (Loneliness) از نظر مفهومی، یک نوع حالت روانشناختی ناشی از نارسایی های کمی و کیفی در روابط اجتماعی می باشد. در زمان هایی که روابط هیجان انگیز یک فرد کمتر از میزان دلخواه او باشد و یا صمیمیت مورد نیاز خود را در رابطه خود با دیگران حس نمی کند، احساس تنهایی در وی پدیدار می شود. احساس تنهایی هیچ ارتباطی با سن افراد نداشته و می تواند در هر سنی در افراد نمایان شود.

انواع احساس تنهایی

1- احساس تنهایی گذرا

احساس تنهایی گذرا به معنای پدیدار شدن علائم احساس تنهایی در دوره های زمانی کوتاه مدت در افراد می باشد. حتی افرادی که از زندگی خود رضایت دارند نیز گاهی به این نوع احساس تنهایی دچار می شوند.

2- احساس تنهایی انتقالی

احساس تنهایی انتقالی به معنای دچار شدن فرد به احساس تنهایی به علت یک واقعه ناگهانی مانند طلاق، مهاجرت و … در زندگی می باشد. هر چند افراد از روابط اجتماعی خوبی برخودار باشند ممکن است به این نوع احساس تنهایی دچار شوند.

3- احساس تنهایی مزمن

این نوع احساس تنهایی بدترین نوع آن است. افرادی که احساس تنهایی را برای یک دوره چند ساله تجربه می کنند و در طی این دوره هیچ رابطه اجتماعی رضایت بخشی ندارند، دچار احساس تنهایی مزمن شده اند.

ارتباط میان دو اصطلاح تنها بودن و احساس تنهایی

تنها بودن (Being alone) به معنای تنهایی فیزیکی و عدم تماس منظم با دیگران می باشد و احساس تنهایی (Loneliness) به معنای حالت ذهنی از تنها بودن است که قبلاً اشاره کردیم. حال این دو اصطلاح با هم ارتباط هم دارند. یعنی در اکثر مواقع، تنها بودن منجر به احساس تنهایی می شود و گاهاً باید برای غلبه بر احساس تنهایی، در تلاش برای غلبه بر تنها بودن باشیم.

احساس تنهایی یکی از رایج ترین پدیده ها در قرن حاضر است زیرا ورود ابزارهای فناوری مانند گوشی های هوشمند به زندگی مردم باعث شده است تا افراد کمتر با هم ارتباط واقعی داشته باشند و همواره برای ارضای نیازهای خود به دنبال فضای مجازی باشند که البته مراجعه بیش از اندازه به فضای مجازی باعث انزوای افراد و در نتیجه تشدید احساس تنهایی در آن ها خواهد شد.

بیشتر بخوانید: تعریف مفهومی کمالگرایی

تعریف مفهومی اضطراب اجتماعی

اختلال اضطراب اجتماعی (Social Anxiety Disorder) نوعی ترس یا اضطراب است که افراد در هنگام وارد شدن به اجتماع و برخورد با جمع در خود احساس می کنند. اختلال اضطراب اجتماعی یا همان جمع هراسی (فوبیای اجتماعی) یکی از بدترین انواع اضطراب است که منجر به مختل شدن بسیاری از فعالیت های روزمره شما خواهد شد.

بیشتر بخوانید: تعریف مفهومی کمالگرایی

با توجه به این که اختلال اضطراب اجتماعی می تواند تمامی ابعاد زندگی اجتماعی افراد مبتلا را تحت تاثیر خود قرار دهد، بنابراین ارائه یک تعریف مفهومی و دقیق از این اختلال و همچنین بررسی علائم ابتلاء به آن خالی از لطف نیست. بنابراین در این مقاله بعد از تعریف مفهومی اختلال اجتماعی، به بررسی علائم آن می پردازیم.

تعریف مفهومی اضطراب اجتماعی

براساس تعریف مفهومی اضطراب اجتماعی، این اختلال در واقع همان ترس یا اضطراب ناشی از موقعیت های اجتماعی است که فرد در این موقعیت ها توسط دیگران مورد بررسی قرار می گیرد. به عبارت ساده تر، فرد در چنین موقعیت هایی می ترسد طوری رفتار کند یا علائمی از خود بروز دهد که توسط دیگران مورد ارزیابی منفی واقع شود. براساس این تعریف، اضطراب اجتماعی خود موجب تشدید ترس و اضطراب و اجتناب مداوم می شود.

علائم ابتلاء به اختلال اضطراب اجتماعی

علائم اختلال اضطراب اجتماعی به دو دسته تقسیم بندی می شوند:

  • علائم عاطفی
    • اضطراب شدید
    • نگرانی در مورد روابط خانوادگی
    • نگران بودن در مورد سلامت روحی
    • مختل شدن خواب
    • عدم توانایی برای درست فکر کردن
  • علائم جسمانی
    • سردرد شدید
    • منقبض شدن ماهیچه
    • درد ماهیچه
    • تهوع
    • اسهال
    • لرزش عضلات
    • کشیدگی عضلات

اضطراب اجتماعی چه عوارضی خواهد داشت؟

همانطور که می دانید هیچ اختلالی در دنیا وجود ندارد که هیچ گونه هزینه ای برای ما از نظر روحی و جسمی نداشته باشد و اختلال اضطراب اجتماعی نیز از این قاعده مستثنی نیست. از جمله رایج ترین عوارض اختلال اضطراب اجتماعی می توان به اختلال هراس (Panic Disorder)، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اختلال وسواس اجباری (OCD) اشاره کرد.

چگونه اضطراب اجتماعی را درمان کنیم؟

اضطراب اجتماعی نیز همانند همه اختلالات دیگر توسط دانشمندان و متخصصان مورد مطالعه قرار گرفته که حاصل این مطالعات، چند روش پیشنهادی برای درمان آن بوده اند. از جمله روش های درمان اختلال اضطراب اجتماعی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- درمان به روش روان درمانی

گفتگو درمانی یکی از روش های موثر در درمان اختلال اضطراب اجتماعی است. این روش که درمان شناختی رفتاری نیز نامیده می شود، نسبت به درمان های دیگر، عوارض کمتری دارد و توصیه می شود که ابتدا این روش را امتحان کنید.

2- درمان به روش دارو درمانی

دارو درمانی اضطراب اجتماعی توسط مصرف داروهای ضد افسردگی به منظور کاهش اضطراب در افراد انجام می شود. اما با این که تاثیر کوتاه مدت و سریع تری دارد، توصیه می شود به علت عوارض دارویی ابتدا روان درمانی را امتحان کنید.

یکی از موثرترین و رایج ترین روش ها برای درمان اضطراب اجتماعی استفاده از داروهای ضد افسردگی است. اما عوارض این داروها که با نام های تجاری سیمباتلا، ایفکسر، لگزاپرو و پاکسیل وارد بازار می شوند، بسیار جبران ناپذیر می باشد. بنابراین تنها در صورت تشخیص پزشک متخصص از این داروها استفاده کنید.

بیشتر بخوانید: تعریف مفهومی رفتارهای پرخطر

کاربرد نرم افزار گمز در اقتصاد

نرم افزار گمز یکی از پرکاربردترین نرم افزارها در رشته اقتصاد می باشد زیرا علم اقتصاد همواره با مسائل مربوط به بهینه سازی درگیر است و از آنجایی که تخصص نرم افزار گمز، حل کردن همین مسائل در حالت های مختلف است، بنابراین این نرم افزار کاربردهای زیادی در این زمینه خواهد داشت. در این مقاله بیشتر در مورد این کاربردها بحث کرده ایم.

بیشتر بخوانید: خروجی گمز به اکسل

همانطور که می دانید، نرم افزار گمز یک ابزار بسیار مفید برای برنامه نویسی ریاضی و مناسب برای حل کردن مسائل بهینه سازی می باشد. کاربردهای نرم افزار گمز باید منحصر به فرد باشند تا این نرم افزار را از دیگر نرم افزارهای مناسب برای حل این گونه مسائل، متمایز کنند. در ادامه به کاربردهای این نرم افزار پرداخته ایم.

کاربردهای نرم افزار گمز

1- حل کردن مسائل بهینه سازی

شاید اصلی ترین کاربرد نرم افزار گمز حل مسائل بهینه سازی باشد. البته بسیاری از نرم افزارهای قدرتمند دیگر مانند Matlab، AMPL و JuMP وجود دارند که بهینه سازی را به خوبی انجام می دهند، اما می توان گفت با توجه به ابزارهای مفیدی که در درون گمز وجود دارند، این نرم افزار برای حل مسائل بهینه سازی تخصصی تر است.

2- انجام شبیه سازی پیشرفته

یکی از کاربردهای جالب نرم افزار گمز شبیه سازی کردن است. یکی از پرطرفدارترین روش های شبیه سازی در دنیا روش مونت کارلو نام دارد که نرم افزار گمز آن را به خوبی انجام می دهد. با توجه به این که این روزها در اکثر مقالات و پایان نامه های علمی به یک بخش به نام شبیه سازی نیاز داریم، گمز بسیار کمک کننده خواهد بود.

3- حل کردن مسائل مکرر

مسائل مکرر همان روش هایی هستند که تکرار در آن ها نقش دارد. از جمله این مسائل می توان به الگوریتم تجزیه سازی سناریو اشاره کرد که علاوه بر نرم افزارهایی مانند پایتون و گوربی، نرم افزار گمز نیز این گونه مسائل را به خوبی حل می کند. یکی دیگر از الگوریتم های مکرر معروف، الگوریتم MCMC است که گمز با سرعت و قدرت بالایی آن را اجرا می کند.

4- حل کردن مسائل عدد صحیح

مسائل عدد صحیح مسائلی هستند که در درون آن ها از متغیرهای صحیح مقدار استفاده شده است. یکی از کاربردهای اصلی نرم افزار گمز حل کردن مسائل عدد صحیح و کار با متغیرهای صحیح مقدار است. البته شما قیدهایی را نیز باید در این نرم افزار رعایت کنید. برای مثال تعداد متغیرهای صحیح تا سقف 300 متغیر در این نرم افزار تعریف شده اند.

در این مقاله تنها به تعدادی از کاربردهای نرم افزار گمز اشاره کردیم. با توجه به پیچیده تر شدن روز افزون مسائل و مدل های ریاضی، محققان به دنبال نرم افزارهای منبع-باز هستند تا بتوانند محدودیت ها را از سر راه خود بردارند و به هدف نهایی خود برسند. نرم افزار گمز نیز یکی از مشهورترین این نرم افزارهاست و از نظر قدرت و سرعت با نرم افزارهایی مانند R، Matlab، Python و … رقابت می کند.

بیشتر بخوانید: خطاهای گمز

متغیر ثابت چیست؟

به بیان ساده یک متغیر ثابت متغیری است که هر مقداری به آن بدهیم، مقدار آن ثابت و بدون تغییر باشد. عموماً در مطالعات پژوهشی از متغیر ثابت به عنوان یک متغیر کنترل استفاده می کنند تا بتوانند اثر متغیرهای دیگر را به نوعی کنترل کنند. در ادامه به تعریف متغیر ثابت و کاربردهای مختلف آن در مطالعات پژوهشی خواهیم پرداخت.

بیشتر بخوانید: متغیر پیش بین و ملاک

برای فهم بهتر متغیر ثابت، ابتدا یک تعریف از متغیر کنترل ارائه می کنیم و سپس در مورد متغیر ثابت و کاربردهای آن نیز بحث خواهیم کرد. بنابراین مرحله به مرحله با این مقاله همراه باشید.

متغیر ثابت چیست؟

متغیر ثابت یا همان متغیر کنترل (Control Variable) همان عاملی است که طبق نظر پژوهشگر در مطالعه ثابت نگه داشته می شود تا پژوهشگر به این طریق بتواند تاثیر متغیرهای دیگر را تعدیل یا خنثی یا حتی حذف کند. برای مثال، در بررسی تاثیر نور در رشد نوعی گیاه، می توان متغیر نوع خاک را به عنوان یک ثابت در نظر گرفت تا تاثیری بر مطالعه نداشته باشد.

متغیر ثابت چه کاربردی در پژوهش دارد؟

در هر مطالعه چندین متغیر ثابت (کنترل) وجود دارد. در این مطالعات پژوهشگر به غیر از متغیر مستقل، همه متغیرها را ثابت در نظر می گیرد تا اگر یک متغیر ثابت در طول آزمایش یا آزمون تغییر کند، به این نتیجه برسد که همبستگی به دست آمده میان متغیر وابسته و متغیر مستقل نامعتبر است.

مثال هایی از متغیرهای ثابت

  • دما یکی از رایج ترین متغیرهای ثابت در مطالعات پژوهشی است. اگر دما ثابت در نظر گرفته شود، آن را یک متغیر کنترل می نامیم.
  • میزان نور
  • میزان رطوبت
  • مدت زمان انجام آزمایش

اهمیت متغیرهای ثابت

اگرچه متغیر ثابت در پژوهش اندازه گیری نمی شود، اما نقش بسیار مهمی را بر روی نتایج یک آزمایش خواهد داشت. اگر در مورد متغیرهای ثابت موجود در مطالعه خود آگاهی کافی نداشته باشید، ممکن است نتایج اشتباه و نادرست به دست آورید. بنابراین زمانی که از متغیر ثابت مناسب در پژوهش خود استفاده کنید، بررسی ارتباط میان متغیر مستقل و متغیر وابسته دقیق تر و راحت تر خواهد بود.

نکته جالبی که در این مقاله وجود دارد این است که مفهوم متغیر ثابت با متغیر کنترل یکی است و تفاوتی ندارد. در واقع متغیر کنترل همان متغیری است که پژوهگشر ثابت در نظر می گیرد و در مطالعه خود آن را کنترل می کند. توجه داشته باشید که متغیر ثابت جزئی از مطالعه نیست اما از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا تاثیر چشمگیری بر روی نتابج شما خواهد داشت.

بیشتر بخوانید: انواع متغیر در روش تحقیق

متغیر پیش بین و ملاک

متغیر پیش بین و متغیر ملاک دو تا از متغیرهایی هستند که در پژوهش هایی که ارتباط میان متغیرهای وابسته و مستقل را می سنجند، کاربرد فراوانی دارند. در این مقاله علاوه بر تعریف متغیر پیش بین و ملاک به بررسی نقش آن ها در مطالعات پژوهشی خواهیم پرداخت تا شما به عنوان یک پژوهشگر بتوانید این متغیرها را تشخیص داده و از آن ها استفاده کنید.

بیشتر بخوانید: انواع متغیر در روش تحقیق

بانک دانش در ادامه این مطلب تعریف متغیرهای پژوهشی پیش بین و ملاک و کاربردهای مربوط به هر یک از این متغیرها را در مطالعات پژوهشی بیان کرده است. قبل از هر چیز می دانیم متغیرها با توجه به نقشی که در مطالعه دارند به دو دسته زیر تقسیم بندی می شوند.

انواع متغیرها با توجه به نقش آن ها در پژوهش

  1. متغیر مستقل
  2. متغیر وابسته

برای این که بدانیم متغیرهای مستقل و وابسته چه ارتباطی با متغیرهای پیش بین و ملاک دارند، ابتدا باید دو تعریف زیر را در نظر داشته باشیم.

متغیر پیش بین چیست؟

متغیر پیش بین (متغیر مستقل) متغیری است که توسط پژوهشگر انتخاب، اندازه گیری یا دستکاری می شود و تاثیر معناداری را بر روی متغیر وابسته خواهد داشت. در اکثر مطالعات همبستگی فرض بر این است که متغیر مستقل نقش معناداری بر روی متغیر وابسته دارد. بنابراین در مطالعات همبستگی، متغیر پیش بین همان متغیر مستقل می باشد.

متغیر ملاک چیست؟

متغیر وابسته (متغیر ملاک) متغیری است که با تغییر مقادیر متغیر(های) مستقل، تحت تاثیر قرار می گیرد. هر چه پژوهشگر بر روی متغیرهای مستقل تغییر ایجاد کند، تاثیر آن به صورت مستقیم بر روی متغیر وابسته قابل تغییر و اندازه گیری است. در مطالعات همبستگی متغیر ملاک، همان متغیر وابسته است.

مثال:

یکی از واضح ترین و راحت ترین مثال های مربوط به تعیین نقش متغیرهای پیش بین و ملاک، استفاده از رگرسیون خطی است. در رگرسیون خطی با فرمول زیر، هدف ما بررسی تاثیر متغیرهای مستقل بر روی متغیر وابسته با استفاده از انجام یک آزمون همبستگی است.

Y=a+bX+E

از آنجایی که مطالعه ما از نوع همبستگی است، متغیر ملاک y بوده و متغیر پیش بین همان x می باشد.

بنابراین به طور کلی، زمانی که ما پژوهش خود را با استفاده از آزمون همبستگی انجام دهیم، متغیرهای پیش بین و ملاک به ترتیب معادل با متغیرهای وابسته و مستقل در مدل می باشند. بنابراین با این تفاسیر، هر گونه تغییری در متغیر ملاک، باعث ایجاد تغییر در متغیر پیش بین خواهد شد.

بیشتر بخوانید: فرضیه جهت دار و بدون جهت

چگونه پرسشنامه طراحی کنیم؟

همانطور که می دانید، یک پرسشنامه چه از نوع استاندارد و چه از نوع غیر استاندارد، باید یک سری قاعده و چارچوب را در خود داشته باشد. حال اگر بخواهید این پرسشنامه از نوع استاندارد باشد، قیدهای مورد نیاز شما برای طراحی پرسشنامه بیشتر خواهد بود. در این مقاله گام های مفیدی را برای طراحی یک پرسشنامه به شما آموزش می دهیم تا به راحتی یک پرسشنامه خوب طراحی کنید.

بیشتر بخوانید: پرسشنامه استاندارد چیست؟

بسته به این که پژوهشگر قصد جمع آوری داده های کمی یا داده های کیفی را داشته باشد، طراحی پرسشنامه نیز متفاوت خواهد بود اما در این مقاله ما به طور کلی به این موضوع اشاره می کنیم. در ادامه گام های طراحی پرسشنامه را توضیح می دهیم.

چگونه پرسشنامه طراحی کنیم؟

7 گام زیر را برای طراحی پرسشنامه دنبال نمایید:

1- اطلاعات مورد نیاز خود را تعیین کنید

شما باید ابتدا تصمیم بگیرید که چه اطلاعاتی می خواهید از پاسخ دهنده به دست آورید تا به هدف پژوهشی خود برسید. زمانی که در مورد این گام تصمیم گیری کردید، به گام بعدی بروید.

2- پاسخ دهندگان هدف را تعریف کنید

پژوهشگر باید جمعیت مورد نیز خود و نمونه مورد نیاز برای تعمیم دادن نتایج حاصل از تحلیل داده های پرسشنامه را تعیین کند. به عنوان مثال، از میان جامعه کارکنان آموزش و پرورش می توان کارکنان زن را برگزید و هدف را روی آن ها متمرکز کرد.

3- پرسش های پرسشنامه را انتخاب کنید

در انتخاب این پرسش ها حتماً از خود سوال کنید «آیا این پرسش واقعاً نیاز است؟» و آن ها را به گونه ای انتخاب کنید که مستقیماً بر روی آزمون فرضیه ها تاثیر داشته باشد. سوالات اضافی یا غیرضروری در میان پرسشنامه ها بسیار هستند، اما هیچ سودی برای شما نخواهند داشت.

4- نوع پرسش ها را تعیین کنید

سه نوع رایج از پرسش ها عبارتند از پرسش با فرم بسته، پرسش با انتهای باز و پرسش با پاسخ باز. فرم بسته همین پرسش های ساده است، پرسش با انتهای باز پرسش هایی هستند که با جای خالی (…) به اتمام می رسند و باید تکمیل شوند، و پرسش با پاسخ باز نیز نیازمند پاسخ دلخواه بدون محدودیت از سوی پاسخ دهنده هستند. پرسش های فرم بسته به علت کارایی بالایی که دارند توصیه می شوند.

5- فرمت و ترتیب قرار دادن پرسش ها را تنظیم نمایید

حال با توجه به میزان اهمیت هر کدام از سوالات آن ها را اولویت بندی کنید و سعی کنید سوالات ساده تر را در ابتدا بیاورید. همچنین تصمیم بگیرید که می خواهید سوالات را به صورت فهرست ساده ارائه کنید یا در درون یک جدول با گزینه های لیکرت.

6- پیش-آزمون را اجرا کنید

تا زمانی که به صورت عملی از پرسشنامه طراحی شده استفاده نکنید، نمی توانید مطمئن شوید که عملکرد آن چگونه است. بنابراین برای اصلاح خطاهای آن، یک پیش آزمون را بر روی یک نمونه واقعی انجام دهید تا مطمئن شوید که عملکرد خوبی دارد.

7- فرم نهایی پرسشنامه را آماده کنید

حال با سلیقه خود یک قالب مناسب برای پرسشنامه انتخاب نموده و با انتخاب فونت و اندازه قلم مناسب، یک جدول را برای آن طراحی نمایید. در صورت گنگ بودن برخی از سوالات، سعی کنید توضیحاتی در مورد آن ارائه دهید.

یک پرسشنامه خوب پرسشنامه ای است که قالب و چارچوب استاندارد داشته باشد و از نظر علمی تناقضی با نظریه ها و یافته های قبلی نداشته باشد. بنابراین برای طراحی پرسشنامه همواره طبق اصول پیش بروید.

بیشتر بخوانید: چگونه پرسشنامه آنلاین بسازیم؟