نوشته‌ها

انواع روش های نمونه گیری

نمونه گیری (Sampling) به معنای انتخاب تعدادی از اعضای جامعه بر پایه اصول و قواعد مشخصی می باشد. گاهی شما یک پارامتر از جامعه را نمی دانید و محاسبه آن در جامعه هزینه های زمانی و مالی زیادی را برای شما به همراه خواهد داشت. به همین دلیل نمونه هایی را از این جامعه انتخاب کرده و پارامتر مورد نظر را از این طریق تخمین زده و به جامعه تعمیم می دهید.

بیشتر بخوانید: روش های محاسبه حجم نمونه

به طور کلی نمونه گیری به دو دسته نمونه گیری تصادفی و نمونه گیری غیرتصادفی تقسیم می شود. در ادامه این مقاله هر یک از این روش ها را به همراه زیر مجموعه های آن ها معرفی کرده و مختصری در مورد هر کدام توضیح می دهیم تا بیشتر با آن ها آشنا شوید.

انواع روش های نمونه گیری

  • نمونه گیری تصادفی

در زمانی از این روش استفاده می کنید که مبنای انتخاب عضوها از جامعه را بر اساس توزیع احتمال تعیین کرده باشید.

  • نمونه گیری غیرتصادفی

در زمانی که بخواهید بر اساس یک الگوی از پیش تعیین شده و غیرتصادفی نمونه گیری کنید، از روش نمونه گیری غیرتصادفی استفاده می کنید.

با توجه به این که در این مقاله بیشتر روش های نمونه گیری تصادفی مدنظر است، بنابراین در ادامه مقاله انواع این روش ها را به شما معرفی می کنیم.

1- روش نمونه گیری تصادفی ساده

در این روش، برای همه اعضای جامعه یک شانس برابر در نظر می گیریم. یعنی به عنوان مثال اگر بخواهیم از میان 10 نفر 2 نفر را با این روش انتخاب کنیم، شانس انتخاب هر یک از آن ها 2/0 خواهد بود.

2- روش نمونه گیری سیستماتیک

در این روش ابتدا جامعه را طبق یک ویژگی مرتب می کنیم و سپس بعد از انتخاب یک مقدار تصادفی از آن و تعیین یک فاصله نمونه ها را انتخاب می کنیم. برای مثال فرض کنید از 1 تا 24 یک نمونه 8 عضوی می خواهیم انتخاب کنیم. ابتدا یک عدد تصادفی بین 1 تا 24 انتخاب می کنیم و سپس فاصله نمونه گیری (k) را مثلاً 4 انتخاب می کنیم. حال اگر مثلاً نمونه اول 2 باشد، نمونه دوم 4+2، نمونه سوم 4+6 و … خواهد بود.

3- روش نمونه گیری خوشه ای

نمونه گیری خوشه ای برای زمانی مناسب است که جامعه براساس یک مشخصه به گروه های مجزا تقسیم شده باشد. برای مثال، اگر براساس سطح درآمد خانوار جامعه را تفکیک کنیم، ابتدا باید خوشه ها را مرتب کرده سپس یک نمونه تصادفی از خوشه مرحله اول انتخاب کنید و به همین ترتیب این کار را برای خوشه های بعدی انجام دهیم و در گام آخر یک نمونه تصادفی از خوشه های مرحله قبلی انتخاب نماییم.

4- روش نمونه گیری طبقه ای

نمونه گیری طبقه ای برای زمانی مناسب است که جامعه شما بخش های مجزا داشته باشد. به هر یک از این بخش ها یک زیرجامعه گفته می شود. حال اگر از هر یک از این زیرجامعه ها یک نمونه به روش نمونه گیری ساده انتخاب کنیم، این روش را نمونه گیری طبقه ای می گویند.

در این مقاله رایج ترین و پرکاربردترین روش های نمونه گیری آماری را به شما معرفی کردیم. یکی از بهترین مراجع آماری برای یادگیری روش های نمونه گیری کتاب روش های نمونه گیری تالیف دکتر علی عمیدی می باشد. در این کتاب با مثال ها و تمرین های زیاد و نثر ساده ای که دارد به راحتی این روش ها را خواهید آموخت.

بیشتر بخوانید: حجم نمونه در پژوهش های همبستگی

جامعه آماری در پژوهش های کیفی

پژوهش کیفی نوعی پژوهش است که نتوانیم نتایج مربوط به آن را با استفاده از اعداد و ارقام ریاضی یا آماری ارائه کنیم و برای نشان دادن نتایج آن از تعاریف، نمادها، معانی یا توصیف ها استفاده کنیم. به بیان ساده تر پژوهش کیفی پژوهشی است که با کیفیت سر و کار داشته باشد. حال جامعه آمار در پژوهش های کیفی و روش های نمونه گیری از این جامعه مورد توجه این مقاله قرار گرفته است.

بیشتر بخوانید: چگونه جامعه آماری پژوهش را تعیین کنیم؟

به طور کلی هر پژوهش از نظر ماهیت و خصوصیاتی که دارد به سه دسته پژوهش کمی، پژوهش کیفی یا پژوهش ترکیبی (کمی و کیفی) تقسیم بندی می شود که در این جا پژوهش کیفی مدنظر ما می باشد. هر زمانی که شما نتایج پژوهش خود را تنها با استفاده از کیفیت (معانی، نمادها، تعاریف و …) ارائه دهید، پژوهش شما از نوع کیفی است. اما جامعه آماری در پژوهش های کیفی چه ویژگی هایی دارد؟

جامعه آماری در پژوهش های کیفی

جامعه آماری در پژوهش های کیفی یک جامعه شامل متخصصان، خبرگان و افراد ماهر در حوزه مورد پژوهش است و جالب این است که این جامعه آماری از طریق مصاحبه مشخص می شود. بنابراین اصلی ترین تفاوت بین جامعه آماری در پژوهش کیفی با جامعه آماری در پژوهش کمی این است که در پژوهش کیفی، شما نمی توانید به راحتی بدون انجام مصاحبه یک جامعه آماری تعیین کنید.

تعیین حجم نمونه در پژوهش های کیفی

برای تعیین حجم نمونه در پژوهش کیفی هیچ فرمول مشخصی وجود ندارد و اصلی ترین معیار برای این کار این است که شما یک نمونه متخصص، مجرب و کارآزموده در حوزه مورد بررسی را انتخاب کنید تا نیازهای پژوهش شما برطرف شود. از آن جایی که تعداد کمی از نمونه ها در پژوهش کیفی هم اطلاعات خیلی خوبی را در اختیار شما قرار می دهد، نیازی نیست تعداد زیادی از این نمونه ها را انتخاب کنید.

نمونه گیری در پژوهش های کیفی

اصلی ترین ملاک برای نمونه گیری در پژوهش های کیفی، کیفیت است نه کمیت. باز هم روش برای نمونه گیری در این پژوهش ها تعیین نمی کنیم اما دو نکته را در این مورد به شما گوش زد می کنیم. در صورتی که موضوع مورد مطالعه شما خیلی عمومی و کلی باشد بهتر است از روش نمونه گیری گلوله برفی که یک روش نمونه گیری غیرتصادفی است استفاده کنید. یا اگر موضوع مورد مطالعه شما در یک حوزه خاص تعریف شده، برای نمونه گیری استفاده از روش نمونه گیری هدفمند توصیه می شود.

اصلی ترین ویژگی جامعه آماری در پژوهش های کیفی این است که این جامعه را باید با استفاده از یک مصاحبه به صورت علمی و دقیق تعیین کنید و برخلاف روش پژوهش کمی، نیازی به استفاده از تعداد اعضای بالا (چه برای جامعه آماری و چه برای نمونه آماری) وجود ندارد زیرا اعضای آن را افراد متخصص و مجرب در آن زمینه تشکیل داده اند و از این نظر اطلاعات شما غنی تر خواهد بود.  

بیشتر بخوانید: روش های محاسبه حجم نمونه

چگونه تعریف عملیاتی بنویسیم؟

فلسفه نوشتن تعریف عملیاتی به این دلیل در ادبیات پژوهش و پروپوزال نویسی مرسوم شده است که زمانی که شما از یک واژه یا اصطلاح یا عبارت علمی در پژوهش خود استفاده می کنید، باید معنای دقیق آن را نیز ارائه دهید تا مخاطب بداند با چه چیزی سر و کار دارد و در صورت علاقه مند بودن بتواند کار شما را ادامه دهد.

بیشتر بخوانید: نمونه تعریف عملیاتی در پایان نامه روانشناسی

برای نوشتن یک تعریف عملیاتی، ابتدا باید به خوبی تعریف عملیاتی را درک کنیم و هدف از نوشتن آن را بدانیم. در این مقاله، ابتدا تعریف عملیاتی را تعریف می کنیم و سپس به بررسی جنبه های مختلف آن و نحوه نوشتن آن خواهیم پرداخت.

تعریف عملیاتی چیست؟

تعریف عملیاتی (Operational Definition) نوعی تعریف است که اصطلاحات، واژه ها و عبارت های فنی و علمی به کار برده شده در متن پژوهشی را به خوبی توضیح می دهد و نشان می دهد که چگونه یک چیز یا شرایط مشخص باید شناسایی شود یا به بیان ساده تر، نشان می دهد که یک متغیر مورد نظر چگونه اندازه گیری و سنجیده می شود.

هدف از نوشتن تعریف عملیاتی چیست؟

اصلی ترین هدف نوشتن تعریف عملیاتی این است که نویسنده بتواند ایده های خود را با بیان شفاف و معنای واضح در اختیار دیگران قرار دهد تا در نهایت آن ها بتوانند با فهم کامل این ایده ها و اصطلاحات مرتبط با آن ها، راه نویسنده را ادامه دهند و شاید به نتایج جدیدی در آن زمینه برسند.

چگونه تعریف عملیاتی بنویسیم؟

برای نوشتن تعریف عملیاتی، گام های مورد نیاز برای این کار را با یک مثال ساده تشریح می کنیم. فرض کنید شما به عنوان محقق قصد دارید بررسی کنید که آیا سن با اعتیاد ارتباطی دارد یا خیر. فرض صفر شما به این صورت است «احتمال معتاد شدن با افزایش سن زیادتر می شود». حال برای نوشتن تعریف عملیاتی این پژوهش به صورت زیر عمل می کنیم:

1- متغیر اول

برخی پژوهشگران سن را بر حسب ماه و برخی بر حسب سال بررسی می کنند. برای درک نتایج مطالعه، باید این واحد سال یا ماه را بدانیم. در این مطالعه سن را بر حسب سال بیان می کنیم.

2- متغیر دوم

متغیر اعتیاد نسبت به متغیر سن کمی پیچیده تر است. نحوه اندازه گیری و سنجش اعتیاد یک عامل مهم در مطالعه است. فرض بر این است که پژوهشگر برای سنجش اعتیاد از معیارهای تشخیص DSM-5 برای تشخیص انواع اختلال سوء مصرف مواد استفاده کرده است.

3- تعریف نهایی

در این مطالعه سن بر حسب سال اندازه گیری شده و اعتیاد داشتن یا نداشتن افراد به مواد توسط معیارهای تشخیص DSM-5 تعیین می شود.

همانطور که در این مثال مشاهده می کنید، پژوهشگر باید به صورت دقیق و بدون از قلم انداختن چیزی همه متغیرهای به کار برده شده در مطالعه را تشریح و ابزارهای مورد نیاز برای اندازه گیری و سنجش هر کدام را مشخص نماید. در واقع هدف اصلی از نوشتن یک تعریف عملیاتی در پژوهش این است که هیچ گونه ابهامی در پژوهش برای مخاطب باقی نماند.

بیشتر بخوانید: نمونه تعریف عملیاتی در پایان نامه مدیریت

چگونه پرسشنامه طراحی کنیم؟

همانطور که می دانید، یک پرسشنامه چه از نوع استاندارد و چه از نوع غیر استاندارد، باید یک سری قاعده و چارچوب را در خود داشته باشد. حال اگر بخواهید این پرسشنامه از نوع استاندارد باشد، قیدهای مورد نیاز شما برای طراحی پرسشنامه بیشتر خواهد بود. در این مقاله گام های مفیدی را برای طراحی یک پرسشنامه به شما آموزش می دهیم تا به راحتی یک پرسشنامه خوب طراحی کنید.

بیشتر بخوانید: پرسشنامه استاندارد چیست؟

بسته به این که پژوهشگر قصد جمع آوری داده های کمی یا داده های کیفی را داشته باشد، طراحی پرسشنامه نیز متفاوت خواهد بود اما در این مقاله ما به طور کلی به این موضوع اشاره می کنیم. در ادامه گام های طراحی پرسشنامه را توضیح می دهیم.

چگونه پرسشنامه طراحی کنیم؟

7 گام زیر را برای طراحی پرسشنامه دنبال نمایید:

1- اطلاعات مورد نیاز خود را تعیین کنید

شما باید ابتدا تصمیم بگیرید که چه اطلاعاتی می خواهید از پاسخ دهنده به دست آورید تا به هدف پژوهشی خود برسید. زمانی که در مورد این گام تصمیم گیری کردید، به گام بعدی بروید.

2- پاسخ دهندگان هدف را تعریف کنید

پژوهشگر باید جمعیت مورد نیز خود و نمونه مورد نیاز برای تعمیم دادن نتایج حاصل از تحلیل داده های پرسشنامه را تعیین کند. به عنوان مثال، از میان جامعه کارکنان آموزش و پرورش می توان کارکنان زن را برگزید و هدف را روی آن ها متمرکز کرد.

3- پرسش های پرسشنامه را انتخاب کنید

در انتخاب این پرسش ها حتماً از خود سوال کنید «آیا این پرسش واقعاً نیاز است؟» و آن ها را به گونه ای انتخاب کنید که مستقیماً بر روی آزمون فرضیه ها تاثیر داشته باشد. سوالات اضافی یا غیرضروری در میان پرسشنامه ها بسیار هستند، اما هیچ سودی برای شما نخواهند داشت.

4- نوع پرسش ها را تعیین کنید

سه نوع رایج از پرسش ها عبارتند از پرسش با فرم بسته، پرسش با انتهای باز و پرسش با پاسخ باز. فرم بسته همین پرسش های ساده است، پرسش با انتهای باز پرسش هایی هستند که با جای خالی (…) به اتمام می رسند و باید تکمیل شوند، و پرسش با پاسخ باز نیز نیازمند پاسخ دلخواه بدون محدودیت از سوی پاسخ دهنده هستند. پرسش های فرم بسته به علت کارایی بالایی که دارند توصیه می شوند.

5- فرمت و ترتیب قرار دادن پرسش ها را تنظیم نمایید

حال با توجه به میزان اهمیت هر کدام از سوالات آن ها را اولویت بندی کنید و سعی کنید سوالات ساده تر را در ابتدا بیاورید. همچنین تصمیم بگیرید که می خواهید سوالات را به صورت فهرست ساده ارائه کنید یا در درون یک جدول با گزینه های لیکرت.

6- پیش-آزمون را اجرا کنید

تا زمانی که به صورت عملی از پرسشنامه طراحی شده استفاده نکنید، نمی توانید مطمئن شوید که عملکرد آن چگونه است. بنابراین برای اصلاح خطاهای آن، یک پیش آزمون را بر روی یک نمونه واقعی انجام دهید تا مطمئن شوید که عملکرد خوبی دارد.

7- فرم نهایی پرسشنامه را آماده کنید

حال با سلیقه خود یک قالب مناسب برای پرسشنامه انتخاب نموده و با انتخاب فونت و اندازه قلم مناسب، یک جدول را برای آن طراحی نمایید. در صورت گنگ بودن برخی از سوالات، سعی کنید توضیحاتی در مورد آن ارائه دهید.

یک پرسشنامه خوب پرسشنامه ای است که قالب و چارچوب استاندارد داشته باشد و از نظر علمی تناقضی با نظریه ها و یافته های قبلی نداشته باشد. بنابراین برای طراحی پرسشنامه همواره طبق اصول پیش بروید.

بیشتر بخوانید: چگونه پرسشنامه آنلاین بسازیم؟

چگونه پرسشنامه آنلاین بسازیم؟

پرسشنامه آنلاین (مبتنی بر وب) مزایای بسیار زیادی نسبت به پرسشنامه های سنتی که به صورت کاغذی استفاده می شود دارد. بنابراین شما به عنوان یک پژوهشگر برای کاهش هزینه ها، تسریع در انجام مطالعه، دسترسی بهتر به پاسخ دهندگان، انعطاف پذیری بالاتر و بسیاری از دلایل دیگر می توانید یک پرسشنامه آنلاین بسازید و مطالعه خود را انجام دهید.

بیشتر بخوانید: پرسشنامه استاندارد چیست؟

پرسشنامه آنلاین روش بسیار خوبی برای جمع آوری اطلاعات در مورد مخاطبان می باشد اما واقعیت این است که ساختن یک پرسشنامه آنلاین، نیازمند رعایت کردن برخی نکات کلیدی می باشد. در ادامه این مقاله، به این نکات اشاره کرده ایم.

چگونه پرسشنامه آنلاین بسازیم؟

1- سوالات را ساده و کوتاه طراحی کنید

اولین گام برای طراحی یک پرسشنامه آنلاین این است که ساده بنویسید و کوتاه مقصود خود را برسانید. با توجه به این که با مخاطبان به صورت آنلاین سر و کار دارید، بنابراین طراحی کردن پرسش های بلند و مبهم باعث افزایش ریسک پاسخ اشتباه دادن به سوالات توسط آن ها می شود.

2- نوع سوالات را انتخاب کنید

نوع سوالات بسته (که پاسخ دهنده یک پاسخ از پیش تعیین شده باید به آن ها بدهد) دقیق و کوتاه هستند ولی سعی کنید برای به دست آوردن اطلاعات بیشتر در مورد مخاطب، از سوالات با پاسخ باز و سوالات با انتهای باز نیز استفاده نمایید.

3- هدف پرسشنامه آنلاین خود را تعیین کنید

با این که برخی سوالات در پرسشنامه آنلاین تنها برای آشنایی بیشتر با پاسخ دهنده طراحی شده اند، اما کلیت پرسشنامه آنلاین شما باید یک هدف مشخص را دنبال کند. بنابراین قبل از هر چیزی از خود سوال کنید «چه هدفی را باید دنبال کنم؟» تا بدانید که مسیر حرکت شما به چه صورت است.

4- یکنواختی سوالات را رعایت کنید

یکنواختی به این معنا نیست که تنها از یک نوع سوال استفاده کنید، بلکه به این معنی است که اگر به عنوان مثال از سوالات رتبه دهی استفاده می کنید، تعداد گزینه های پاسخ آن را در کل پرسشنامه ثابت نگه داشته و تغییر ندهید. در غیر این صورت پاسخ دهنده سردرگم خواهد شد.

5- در طراحی سوالات، خود را جای پاسخ دهنده قرار دهید

این گونه فرض کنید که می خواهید به یک پرسشنامه آنلاین پاسخ دهید. چه نکاتی را در این پرسشنامه می پسندید؟ همه این نکات را در پرسشنامه خود اعمال کنید. به عبارتی خودتان بزرگترین منتقد کار خود باشید.

6- پاداش هایی را برای پاسخ دهندگان در نظر بگیرید

واقعیتی که در مورد پرسشنامه آنلاین وجود دارد این است که تا شما پاداش یا امتیازی را برای پاسخ دهندگان در نظر نگیرید، آن ها وقت خود را در اختیار شما قرار نخواهند داد. دانلود رایگان یک نرم افزار، تخفیف ویژه برای خرید یک محصول، شرکت دادن در قرعه کشی و … از جمله این پاداش ها می باشند.

با در نظر گرفتن این گام ها و نکات مربوط به طراحی پرسشنامه آنلاین، حتی اگر تجربه ای در این زمینه نداشته باشید می توانید یک پرسشنامه جذاب طراحی کنید و هر اطلاعاتی که می خواهید توسط آن از جامعه هدف خود به دست آورید. با توجه به کاربرد گسترده ای که این پرسشنامه ها دارند، سعی کنید حتماً مطالعه خود را با استفاده از آن ها انجام دهید.

بیشتر بخوانید: چگونه پرسشنامه طراحی کنیم؟