نوشته‌ها

فرضیه اصلی و فرعی چیست؟

فرضیه (Hypothesis) یکی از مهم ترین ابزارهایی است که امروزه در پژوهش ها و مطالعات مختلف به کار می رود. اکثر مطالعات تجربی برای نتیجه گیری در مورد نحوه عملکرد روش یا رویکرد پیشنهادی نیاز به انجام آزمون فرض دارند. حال در هر مطالعه با توجه به نیاز گاهی از فرضیه اصلی و گاهی از فرضیه فرعی استفاده می کنیم که در این مقاله به بررسی این دو نوع فرضیه پرداخته ایم.

بیشتر بخوانید: فرضیه جهت دار و بدون جهت

با توجه به اهمیت بالای فرضیه و مبحث آزمون فرض آماری در مطالعات امروزی، بانک دانش پس از ارائه یک تعریف واضح از فرضیه، به بررسی انواع آن پرداخته و خصوصیات هر یک را به شما معرفی کرده است.

فرضیه چیست؟

هرگونه توضیح یا توجیه پیشنهادی برای یک رخداد یا پدیده را یک فرضیه (Hypothesis) می نامند. یک فرضیه در واقع یک حدس منطقی و بر پایه تجربه پژوهش گر در مورد پدیده های گوناگون می باشد. در علوم مختلف از فرضیه استفاده شده است و همه مطالعات نیاز دارند که برای سنجش درست یا نادرست بودن فرضیه از آزمون فرض استفاده کنند. معمولاً فرضیه صفر را با H0 و فرضیه مقابل آن را با H1 نشان می دهند.

فرضیه اصلی چیست؟

فرضیه اصلی (Main Hypothesis) در هر پژوهش در واقع همان فرضیه ای است که در نهایت باید آن را آزمون کنیم. همانطور که از نام آن پیداست هدف اصلی و نهایی مطالعه برای بررسی یک پدیده، متغیر، شیء و … می باشد. بنابراین شما در مطالعه خود باید یک فرضیه اصلی را مطرح کنید و برای آزمون کردن آن شاید نیاز به نوشتن چندین فرضیه فرعی داشته باشید.

فرضیه فرعی چیست؟

فرضیه فرعی (Sub-Hypothesis) نیز همانطور که از نام آن بر می آید، تمامی فرضیاتی را که برای آزمون کردن فرضیه اصلی به کار گرفته می شوند شامل می شود. شما ممکن است در مطالعه خود یک فرضیه اصلی و ده فرضیه فرعی داشته باشید. فرضیه اصلی را در همان ابتدای مقاله یا پایان نامه عنوان می کنید و به عنوان مقاله یا پایان نامه نزدیک است اما فرضیه فرعی در ابتدا هر فصل یا بخش مطرح می شود.

تفاوت سوال با فرضیه چیست؟

در واقع تفاوتی از نظر علمی میان سوال با فرضیه وجود ندارد زیرا یک فرضیه می تواند یک سوال باشد و برعکس. یعنی گاهی شما با توجه به نیاز، باید فرضیه خود را به صورت یک سوال مطرح کنید و گاهاً در درون مطالعه سوالی را مطرح می کنید و همین سوال نیاز به آزمون کردن دارد و عملاً یک فرضیه به شما می رود.

مثال:

فرضیه: رابطه بین عملکرد سازمانی با بهره وری کارکنان

سوال: آیا میان عملکرد سازمانی و بهره وری کارکنان در سازمان رابطه معناداری وجود دارد؟

هر فرضیه با توجه به کاربرد و نیاز شما در پایان نامه یا مقاله، به شکل مشخصی به کار می رود. همانطور که در مثال بالا مشاهده می کنید، فرضیه با سوال هیچ تفاوتی از نظر علمی ندارد ولی گاهی شما دوست دارید فرضیه شما شکل سوالی نداشته باشد و به این صورت شکل رسمی تری به خود می گیرد.

بیشتر بخوانید: انواع متغیر در روش تحقیق

فرضیه جهت دار و بدون جهت

فرضیه در حقیقت یک نوع راه حل پیشنهادی از سوی شما به عنوان یک پژوهشگر برای حل کردن یک مسئله یا نتیجه گیری در مورد یک حدس بر پایه مسائل علمی است. فرضیه یکی از قدرتمندترین ابزارهای پژوهش می باشد که داده های مشاهده را به نظریه های ریاضی ربط می دهد و از این ارتباط یک نتیجه منطقی می گیرد. در این مقاله فرضیه جهت دار و بدون جهت را تعریف می کنیم.

بیشتر بخوانید: فرضیه اصلی و فرعی چیست؟

با توجه به این که فرضیه ها در مطالعات مختلف مورد استفاده قرار می گیرند، بنابراین شناخت انواع آن ها از اهمیت نسبتاً بالایی برای هر پژوهشگر برخوردار است. در ادامه این مقاله فرضیه جهت دار و فرضیه بدون جهت را تعریف کرده و مثال هایی را از هر کدام ارائه می دهیم.

فرضیه چیست؟

فرضیه (Hypothesis) برای تعیین وجود رابطه و یا عدم وجود رابطه معنادار میان متغیرها (دو یا چند متغیر) مورد استفاده قرار می گیرد و در واقع نوعی حدس است که پژوهشگر بر اساس اطلاعات و تجربیات قبلی خود در مورد یک موضوع ارائه می کند و با استفاده از مشاهدات و آزمون فرض، درستی یا نادرستی آن را آزمون می کند. فرضیات بر دو نوع هستند:

فرضیه جهت دار چیست؟

هر فرضیه ای که محقق به آن جهت می دهد و در آن از یکی از عبارت های کمتر (<)، بیشتر (>)، کمتر یا مساوی (<=) و بیشتر یا مساوی (>=) استفاده شده باشد، یک فرضیه جهت دار نامیده می شود. در این نوع فرضیه، افزایش یک متغیر باعث افزایش یا کاهش متغیر دیگر می شود. برای مثال دو فرضیه جهت دار را برای آشنایی بیشتر با این نوع فرضیه به شما معرفی می کنیم:

  • میزان کارایی کارکنان سازمان آموزش و پرورش بیشتر از کارکنان حق التدریس می باشد.
  • اختلال افسردگی در میان افراد ورزشکار کمتر از افراد بی تحرک است.
  • تعداد طلاق در میان افراد تحصیل کرده کمتر از افراد بی سواد است.

فرضیه بدون جهت چیست؟

در این نوع فرضیه یک حدس بیان می شود اما تفاوت آن با فرضیه جهت دار این است که در این فرضیه هیچ جهتی را برای فرضیه در نظر نمی گیریم. عمدتاً زمانی از این نوع فرضیه استفاده می کنیم که دلایل منطقی، علمی، نظری و تجربی کافی برای جهت دار کردن یک فرضیه نداشته باشیم. به عنوان مثال، چند نمونه از فرضیه های بدون جهت را برای آشنایی بیشتر شما با این فرضیه معرفی می کنیم:

  • افزایش انگیزش کارکنان در سازمان موجب تغییر در میزان کارایی آن ها می شود.
  • کاهش تعداد واحد درسی در مدارس موجب تغییر در عملکرد دانش آموزان می شود.
  • کاهش مصرف داروهای افسردگی موجب تغییر در روند درمان بیماران مبتلا به افسردگی خواهد شد.

بنابراین در هر مطالعه، اگر برای بیان فرضیه یا همان حدس و گمان خود، دلایل علمی و تجربی و تئوری کافی داشته باشید بهتر است از فرضیه جهت دار استفاده کنید که دقیق تر است، اما اگر این اطلاعات را نداشته باشید بهتر است از فرضیه بدون جهت استفاده کنید زیرا این کار محافظه کارانه تر بوده و شما را به اشتباه نخواهد انداخت.

بیشتر بخوانید: متغیر ثابت چیست؟