نوشته‌ها

مسیریابی موجودی

اول از هر چیز تمامی آیتم ها و اقلامی که یک سازمان برای پشتیبانی از فرآیند تولید مورد استفاده قرار می دهد را به طور کلی موجودی می گویند. هدف اصلی مسیریابی موجود در دنیای واقعی در نهایت جلب رضایت مشتریان است به این صورت که با این روش تحویل محصول به مشتری سریع تر و مطمئن تر و با در نظر گرفتن نیاز مشتریان صورت می گیرد.

بیشتر بخوانید: مسیریابی – مکانیابی

زمانی که یک سازمان مسئول مدیریت موجودی مشتریان خودش را بر عهده دارد و می خواهد با صرف کمترین هزینه ای، بهترین راه را برای تحویل محصولات به مشتریان خود پیدا کند از مسئله مسیریابی موجودی استفاده می کند. در این مقاله به تعریف مسیریابی موجود و جنبه های مختلف آن پرداخته شده است اما ابتدا لازم است تعریف دقیقی موجودی را بدانید.

موجودی چیست؟

به طور خلاصه موجودی (Inventory) به تمامی مواد خام و اقلامی که در جریان ساخت برای پشتیبانی از فرآیند تولید محصولات مورد استفاده قرار می گیرند و همچنین از آن ها برای تعمیر و نگهداری و ارائه خدمات مناسب به مشتریان در سازمان استفاده شود، اطلاق می شود. حال با در نظر داشتن این تعریف می خواهیم مسیریابی موجودی را تعریف کنیم.

مسیریابی موجودی چیست؟

مسئله مسیریابی موجودی (Inventory Routing Problem) یا به اختصار IRP نوعی مسئله بهینه سازی است که به صورت همزمان دو عامل مدیریت موجودی و مسیریابی وسایل نقلیه را به منظور توزیع مناسب محصولات در میان مشتریان در کمترین زمان ممکن و با کمترین هزینه ممکن در نظر می گیرد. بنابراین یک خرده فروش برای کسب رضایت مشتریان خود باید این دو عامل را به صورت همزمان مدنظر داشته باشد.

هدف اصلی مسیریابی موجودی چیست؟

هدف اصلی در استفاده از مسئله مسیریابی موجودی اتخاذ سیاست های مناسب و کارآمد به منظور کاهش (مینیمم کردن) هزینه ها می باشد. این سیاست ها باید در مسیر بهبود توزیع محصولات در میان مشتریان باشند و هزینه ها نیز همان هزینه های نگهداری و حمل و نقل محصولات می باشد. بنابراین در یک جمله هدف اصلی مسیریابی موجود کاهش هزینه ها می باشد.

تعریف علمی مسیریابی موجودی

 مسیریابی موجودی به بیان علمی به معنای توزیع مکرر یک محصول مشخص از طرف یک سازمان یا تولیدی برای مجموعه ای از n مشتریان در مدت زمان T می باشد که این مدت زمان می تواند بی نهایت نیز باشد. اصلی ترین سوالاتی که در هنگام استفاده از مسئله مسیریابی موجود باید از خود بپرسیم این است که:

  • چه زمانی باید محصول را به دست مشتری برسانیم؟
  • محصول مورد نیاز مشتری را به چه مقدار یا تعداد به وی تحویل دهیم؟
  • کدام مسیرها را برای تحویل محصولات به مشتریان استفاده کنیم؟

در مسئله مسیریابی موجودی فرض بر این است که نرخ های مصرف در میان مشتریان ثابت و معلوم هستند به همین دلیل تعریف علمی فوق از مسئله مسیریابی موجودی یک تعریف قطعی و ایستا به حساب می آید. اگر به دنبال استفاده از مسئله مسیریابی موجودی هستید باید ابتدا به دنبال تحلیل رفتار مشتریان و سپس ارائه راهکارهای مناسب برای تحویل محصولات در کمترین زمان و با کمترین هزینه ممکن باشید.

بیشتر بخوانید: عدم قطعیت

حل LP-Metric چیست؟

روش معیار جامع یا همان روش LP-Metric یکی از روش های تصمیم گیری چندمعیاره است و به منظور تصمیم گیری با اهداف مختلف به کار برده می شود. تفاوت این روش با دیگر روش های بهینه سازی این است که دیگر نیازی به اولویت بندی اهداف، وزن دهی و یا تبدیل اهداف به محدودیت نیست. در ادامه این مقاله بیشتر در مورد نحوه استفاده از این روش مشهور بحث خواهیم کرد.

بیشتر بخوانید: مدل ریاضی

ابتدا یک تعریف مقدماتی در مورد روش معیار جامع (LP متریک) ارائه می دهیم و سپس به بررسی ویژگی های آن و در نهایت نحوه به کارگیری آن در مسائل بهینه سازی و تصمیم گیری خواهیم پرداخت.

روش حل LP-Metric چیست؟

به بیان ریاضی، حل LP-Metric به معنای حداقل نمودن تابع هدف با استفاده از فرمول زیر می باشد:

همانطور که مشاهده می کنید، در این روش نیازی به اولویت بندی و وزن دهی و … وجود ندارد و تنها مجموع توان اول، دوم و … انحرافات نسبی اهداف از مقدار بهینه آن ها را حداقل سازی می کنیم.

چگونه باید از روش LP-Metric استفاده کرد؟

فرض کنید برای یک مسئله که دارای n تابع هدف است باید برای هر تابع هدف مقدار بهینه ای مستقل از n-1 تابع هدف دیگر پیدا کنید و در نظر داشته باشید که محدودیت هایی نیز برای مسئله وجود دارند. در این حالت باید با در نظر گرفتن قیدها، مجموع انحرافات نسبی اهداف از مقادیر بهینه آن ها را مینیمم (حداقل یا کمینه) کنید.

مزایای استفاده از روش LP-Metric کدامند؟

  1. نسبت به روش های دیگر، به اطلاعات کمتری نیاز دارد.
  2. استفاده از آن ساده تر است.

گام های اجرای یک حل LP-Metric کدامند؟

به طور کلی برای حل کردن هر مسئله با استفاده از روش معیار جامع باید موارد زیر را با دقت به عنوان گام های این روش به کار ببریم:

1- راه حل ایده آل را مشخص کنید

2- ماتریس بهره وری را مشخص نمایید

3- یک راه حل موثر بیابید

4- نمودارهای هندسی را برای تشخیص بهتر رسم کنید

5- راه حل ایده آل (نهایی) را تعیین کنید

همانطور که مشاهده می کنید حل کردن مسائله تصمیم گیری و بهینه سازی با استفاده از روش معیار جامع (LP-Metric) نیازمند دقت بسیار بالایی است زیرا با وارد کردن یک عدد به اشتباه کلیه پاسخ شما اشتباه خواهد بود و کمینه سازی به درستی انجام نمی شود. بنابراین همواره سعی کنید حتی اگر از نرم افزارهای بهینه سازی برای انجام این کار استفاده می کنید، نحوه وارد کردن اطلاعات و کار با آن نرم افزار را به خوبی بلد باشید تا به این گونه مشکلات برخورد نکنید.

بیشتر بخوانید: حل اپسیلون محدود

فصل پنج پایان نامه را چگونه بنویسیم؟

فصل پنج پایان نامه به دارای حساسیت منحصر به فردی در میان فصول مختلف پایان نامه می باشد زیرا در این فصل شما به جمع بندی، تحلیل یافته ها و بحث و نتیجه گیری می پردازید. نکته ای که در نگارش فصل پنج پایان نامه باید مد نظر داشته باشید این است که در این فصل به هیچ وجه نباید به مطالعات دیگر ارجاع دهید و تنها باید در مورد یافته های خودتان بحث کنید.

بیشتر بخوانید: چگونه از پایان نامه مقاله استخراج کنیم؟

هر یک از فصل های پایان نامه دارای یک قالب استاندارد می باشد که همه آن ها با یک مقدمه شروع شده و گاهاً با یک جمع بندی به اتمام می رسند. بدون شک رعایت ساختار و قالب استاندارد در نوشتن فصل پنج پایان نامه در اعتبار بخشیدن به پایان نامه شما از نقش مهمی برخوردار است. در این مقاله نحوه نوشتن فصل پنج پایان نامه را بررسی کرده ایم.

چگونه فصل پنج پایان نامه را بنویسیم؟

1- مقدمه

در بخش مقدمه که در اکثر فصل های پایان نامه به کار برده می شود، باید به معرفی هدف اصلی فصل بپردازیم. به همین منظور ابتدا یک مقدمه در مورد محتوا و مواردی که قصد بحث کردن در مورد آن ها را در فصل پنج پایان نامه دارید ارائه می کنید و سپس در بخش های بعدی مطالب را با جزئیات بیشتری ارائه خواهید کرد.

2- تجزیه و تحلیل یافته های پایان نامه

همانطور که می دانید شما در فصل چهارم پایان نامه با استفاده از ابزارهای مختلف به برخی نتایج دست یافته اید. در فصل پنج باید این نتایج را تجزیه و تحلیل کنید و با توجه به اهمیت بالای این یافته ها از نظر پژوهشی با دقت کامل آن ها را تفسیر نمایید. در این بخش فرضیات پایان نامه را به ترتیب معرفی کنید و یکی پس از دیگری ارتباط آن ها با نتایج مطالعه را تفسیر نمایید.

3- بحث

بدون شک نتایجی که شما در فصل چهارم به دست آورده و در فصل پنجم آن ها را تحلیل کرده اید نیاز به مقایسه با سایر یافته های پژوهشگران دیگر دارد زیرا به این طریق نتایج را با دیگر مطالعات مرتبط مقایسه می کنید تا پی ببرید که تا چه میزان با این مطالعات همخوانی یا اختلاف دارند. دقت داشته باشید که برای هر یک از این موارد باید منبع معتبر ارائه دهید.

4- نتیجه گیری

در بخش نتیجه گیری در فصل پنج پایان نامه، پژوهشگر باید پیام اصلی پژوهش خود را با استفاده از جملات دقیق و مرتبط با سایر مطالب پایان نامه به خواننده منتقل کند. البته بسیاری از پژوهشگران بخش «پیشنهادات» را به صورت جداگانه مطرح می کنند اما پیشنهادات، آینده نگری و تعمیم نتایج از جمله زیر مجموعه های بخش نتیجه گیری در فصل پنج پایان نامه هستند.

رعایت کردن قالب پایان نامه، استفاده از جملات علمی، ارجاع دادن به منابع معتبر، ویرایش صحیح متنی و غیره همگی از جمله مواردی هستند که به پایان نامه شما اعتبار می بخشند اما واقعیت این است که فصل پنج پایان نامه از حساسیت نسبتاً بالاتری برخوردار است زیرا نتیجه نهایی و دستاورد شما از انجام یک پژوهش را نشان می دهد.

بیشتر بخوانید: چگونه موضوع پایان نامه انتخاب کنیم؟

حجم نمونه در تحلیل عاملی (تأییدی و اکتشافی)

تعیین حجم نمونه در تحلیل عاملی یک بحث مهم است اما چه در روش تحلیل عاملی و چه در دیگر روش های تحلیلی، همواره مهم ترین چالش و هدف شما به عنوان پژوهشگر این خواهد بود که چگونه حداقل حجم نمونه مورد نیاز را به دست آورید به طوری که در هزینه، زمان و انرژی صرفه جویی شود و در عین حال نتایج دقیق و قابل قبولی را برای شما فراهم آورد.

بیشتر بخوانید: حجم نمونه در پژوهش علی مقایسه ای

تحلیل عاملی یک روش آماری چند متغیره است که همه متغیرهای مسئله را به صورت همزمان در نظر گرفته و همبستگی میان آن ها را محاسبه می کند. هدف اصلی این روش خلاصه سازی داده ها می باشد. حال در زمانی که از روش تحلیل عاملی (تأییدی و اکتشافی) استفاده می کنیم، چگونه باید حجم نمونه را تعیین نماییم؟ در ادامه این مقاله، به این سوال پاسخ خواهیم داد.

حجم نمونه در تحلیل عاملی (تأییدی و اکتشافی)

به طور کلی و بر اساس یک قاعده عمومی در روش تحلیل عاملی، حجم نمونه باید چهار یا پنج برابر تعداد کلیه متغیرهای مورد بررسی باشد. یعنی به عنوان مثال اگر 5 متغیر در مطالعه داشته باشیم، تعداد نمونه باید 20 یا 25 واحد باشد. بدون شک این نسبت کمی محافظه کارانه عنوان شده است و هدف از این کار نیز افزایش دقت در مطالعه می باشد.

حداقل حجم نمونه در تحلیل عاملی

همانطور که در مقدمه این مقاله عنوان کردیم، به دست آوردن حداقل حجم نمونه در تحلیل عاملی باعث کاهش چشمگیر هزینه ها، صرفه جویی در زمان و نیروی انسانی و همچنین افزایش دقت یافته های مطالعه خواهد شد به همین دلیل انتخاب این حداقل بسیار حائز اهمیت است. در ادامه حداقل حجم نمونه در تحلیل عاملی تأییدی و اکتشافی را به صورت جداگانه عنوان کرده ایم:

1- حداقل حجم نمونه در تحلیل عاملی تأییدی

در روش تحلیل عاملی تأییدی حداقل حجم نمونه بر مبنای عامل ها تعیین می شود نه متغیرها. یعنی به ازای هر عامل (متغیر نهان) تعداد 20 نمونه لازم می باشد. حال آن که حداقل حجم نمونه برای تحلیل عاملی تأییدی برابر با 200 نمونه برای 10 عامل توصیه شده است (کلاین، 2010).

2- حداقل حجم نمونه در تحلیل عاملی اکتشافی

در تحلیل عاملی اکتشافی به ازای هر متغیر تعداد 10 تا 20 نمونه لازم است. البته این مقادیر کمی محافظه کارانه تعیین شده اند. بر این اساس حداقل حجم نمونه در تحلیل عاملی اکتشافی برابر با 200 نمونه پیشنهاد می شود (کلاین، 2010).

بدون شک تعیین حداقل حجم نمونه در تحلیل عاملی (تأییدی و اکتشافی) به مراتب مشکل تر از این است که ما صرفاً بر اساس یک فرمول، یک حجم نمونه را برای مسئله به دست آوریم. اگر از فرمول استفاده کنیم، هرگز نمی دانیم که آیا باز هم می توانیم حجم نمونه کمتری در نظر بگیریم یا خیر. بنابراین سعی کنید اصول تعیین حداقل حجم نمونه را جدی بگیرید تا مطالعه دقیق تر و کم هزینه تری را انجام دهید.

بیشتر بخوانید: روش های محاسبه حجم نمونه

نمونه پیشینه تحقیق در پروپوزال

پیشینه تحقیق در واقع خلاصه ای از تمامی مطالعات مهمی است که تا کنون در زمینه مورد نظر شما به انجام رسیده اند. در بخش پیشینه تحقیق شما باید در مورد نظریه ها و مدل های اصلی به کار برده شده در تحقیق و حتی کارهای پیشین بحث کنید. مهم ترین وظیفه شما در نوشتن پیشینه تحقیق این است که یک ارتباط منطقی میان آنچه انجام شده و آنچه قصد انجام آن را دارید، ایجاد نمایید.

بیشتر بخوانید: مولفه در روش تحقیق چیست؟

پیشینه تحقیق یا همان مرور ادبیات باید طولانی ترین و اولین بخش از هر مطالعه پژوهشی باشد. با توجه به اهمیت بالایی که پیشینه تحقیق در تعیین اعتبار علمی پروپوزال و در نتیجه پایان نامه شما دارد، در این مقاله قصد دارید یک نمونه از پیشینه تحقیق در پروپوزال را برای شما بنویسیم تا بیشتر با چارچوب آن آشنا شوید.

نمونه پیشینه تحقیق در پروپوزال

در این مثال قصد داریم یک نمونه واقعی و مختصر از پیشینه تحقیق در پروپوزال را به همراه بیان اهداف پژوهش به شما معرفی کنیم تا با نحوه نوشتن آن آشنا شوید.

اهداف پژوهش

هدف از مطالعه بررسی و ارزیابی میزان رضایت کاربران حمل‌ و نقل عمومی و عوامل مؤثر بر آن است. نتایج این مطالعه، امکان کمک به سیاست گذاران بخش حمل ‌و نقل عمومی می ‌دهد تا  برای برنامه ریزی و طرح ریزی سیاست گذاری های آینده جهت حفظ سهم حمل ‌و نقل عمومی از طریق افزایش رضایت کاربران اقدامات لازم را انجام دهند. ضمناً معیاری برای ارزیابی عملکرد شرکت های خصوصی از نظر کیفیت خدمت‌رسانی فراهم می‌کند.

پیشینه تحقیق

کیفیت خدمات حمل ‏و نقل از جنبه های مؤثر بر استفاده کاربر از حمل ‌و نقل عمومی است. کاربری که دارای تجربه خوبی از حمل ‏و نقل عمومی است تمایل بیشتری برای استفاده از خدمات حمل ‏و نقل عمومی دارد، درحالی‌که کاربری که با مشکلاتی در زمینه حمل‌ و نقل مواجه است تمایل کمتری به استفاده از حمل‌ و نقل عمومی دارد، لذا بهبود خدمات برای حفظ مسافرانِ دائمی حائز اهمیت است. علاوه بر تمامی دلایل ذکرشده، نیاز به خدمات با سطح کیفیت بالا رقابت بین سرویس‌دهنده‌های حمل و نقل را تضمین می‌کند و درنهایت کاربر از خدمات بهبود یافته استفاده می ‌کند. برای رسیدن به این منظور سرویس‌ دهنده ها باید عملکرد خود را بسنجند. رضایت کاربران نشان ‌دهنده‌ معیاری برای سنجش عملکرد سازمان ها بر اساس نیاز کاربران است. بنابراین اندازه گیری رضایت کاربر، ارزیابی کیفیت خدمات را فراهم می ‌کند. کاربران دیدگاه خود را درباره خدمات توسط پرسشنامه های رضایت کاربران اعلام می ‌کنند. جنبه هایی که به ‌طور کلی خدمات حمل و نقل را توصیف می‌ کند می تواند ویژگی هایی باشد که به توصیف بهتری از حمل و نقل بپردازد (مثلاً سرفاصله زمانی) و ویژگی‌ هایی که راحت تر قابل ‌اندازه ‌گیری باشد و بیشتر تابع سلیقه کاربر باشد (مثل راحتی). نمونه هایی از تحقیقات اخیر که گزارش شده است، ابولی و مازولا (2010)، انتونیون و ترینپلس (2015) و ایسکی (2003) نام دارند.

 ابولی و مازولا (2010) در مطالعه خود ویژگی ‌های مختلف برای تخمین کیفیت خدمات مورد بررسی قرار داده اند و شاخص ‌های اصلی این خدمات شامل برنامه زمانبندی خدمات و قابلیت اطمینان آن، پوشش خدمات، اطلاعات، راحتی، تمیزی، پاکیزگی و ایمنی و امنیت است. جدیدترین کاری که بر روی زمانبندی ارائه خدمات به مسافران انجام شد، چنگ و همکاران (2017) یک برنامه زمانبندی دقیق ارائه کرده اند. در این مطالعه ما قصد داریم یک مدل جدید و نوین برای بهینه سازی این برنامه ارائه دهیم.

این پیشینه تحقیق با این که مختصر بود، اما نشان دهنده روند صحیح نوشتن یک پیشینه تحقیق برای پروپوزال است. از آنجایی که شما فعلاً برای پروپوزال می نویسید، بنابراین نیاز نیست خیلی در مورد چارچوب آن حساس باشید اما مهم ترین عامل همان منطقی است که این مطالعات مختلف را به هم مرتبط می کند بنابراین به این امر توجه داشته باشید.

بیشتر بخوانید: چگونه بیان مسئله کنیم؟

چگونه فصل دوم پایان نامه را بنویسیم؟

فصل دوم پایان نامه شامل نتایج به دست آمده حاصل از مطالعات قبلی در مورد موضوع مورد بررسی می باشد. از جمله منابعی که باید در فصل دوم پایان نامه بررسی کنید می توان به کتاب ها، مقالات، گزارشات علمی و پایان نامه های قبلی اشاره کرد. با توجه به اهمیت بالایی که فصل دوم پایان نامه در تعیین کیفیت مطالعه شما دارد، رعایت چارچوب و نظم در نوشتن آن در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است.

بیشتر بخوانید: انتخاب موضوع از مقاله بیس

فصل دوم پایان نامه همان تاریخچه پژوهشی یا مرور ادبیات پژوهش می باشد بنابراین شما به عنوان یک پژوهشگر باید این مطالب را شناسایی، دسته بندی و در نهایت تجزیه و تحلیل کنید و همچنین ارتباط کارهای قبلی را با عنوان پایان نامه خود توجیه نمایید. قبل از پرداختن به موضوع نوشتن فصل دو پایان نامه، ابتدا نوع این ارتباط را بررسی می کنیم.

انواع پژوهش های پیشین از نظر ارتباط با موضوع پایان نامه

این پژوهش ها باید با موضوع پایان نامه شما ارتباط منطقی و علمی داشته باشند، اما نوع این ارتباط دو حالت دارد:

1- ارتباط مستقیم با عنوان پایان نامه

2- ارتباط غیر مستقیم با عنوان پایان نامه

علاوه بر رعایت این دو نکته، باید در نظر داشته باشید پژوهش هایی را در این فصل بگنجانید که بیشترین ارتباط را با موضوع شما داشته باشند، به روز باشند و از نظر منابع علمی غنی باشند. در ادامه نحوه نوشتن فصل دوم پایان نامه را مطرح می کنیم.

چگونه فصل دوم پایان نامه را بنویسیم؟

فصل دوم پایان نامه از نظر اصول و چارچوب نوشتن به ترتیب زیر باید نگارش شود:

1- مقدمه

این مقدمه همانطور که از اسم آن پیداست، باید مقدمات مربوط به موضوع پایان نامه شما و هدف نهایی آن را در حدود یک یا نهایتاً دو پاراگراف خلاصه کند. این مقدمه باید به گونه ای نوشته شود که مخاطب را به طور کامل با پایان نامه شما آشنا کند.

2- نوشتن تاریخچه موضوع

در این قسمت باید تمامی نظریه های موجود که به صورت مستقیم و غیر مستقیم با موضوع پایان نامه شما ارتباط دارند را به ترتیب زمان منتشر شدن، بنویسید و در مورد روند تکاملی موضوع بحث کنید.

3- دسته بندی پژوهش های پیشین بر حسب زمان

نکته ای که بسیاری از پژوهشگران نسبت به آن بی توجه هستند و همین موضوع باعث کاهش اعتبار علمی پایان نامه آن ها می شود این است که پژوهش های پیشین را در قسمت مرور ادبیات (فصل دوم) دسته بندی نمی کنند. سعی کنید تمامی منابع مورد نظر را بر اساس معیارهای زیر مرتب کنید:

  • پژوهش های پیشین داخلی
  • پژوهش های پیشین خارجی

به طور کلی از آنجایی که اولویت با مطالعات داخلی است، سعی کنید ابتدا تمامی منابع موجود داخلی را مرور کرده و سپس در صورت عدم کافی بودن منابع، به پژوهش های خارجی که به نوعی با موضوع شما ارتباط دارند مراجعه کنید.

نوشتن فصل دوم پایان نامه یا همان مرور ادبیات پژوهش باعث منظم شدن کار شما شده و نشان می دهد که شما بر اساس یک اصول از پیش تعیین شده پیش می روید. سعی کنید مرور ادبیات را به صورت کامل انجام دهید تا پایان نامه شما یک سیر تکاملی را از ابتدای ظهور موضوع مورد نظر تا به امروز طی کرده باشد.

بیشتر بخوانید: چگونه از پایان نامه مقاله استخراج کنیم؟

چگونه تعریف عملیاتی بنویسیم؟

فلسفه نوشتن تعریف عملیاتی به این دلیل در ادبیات پژوهش و پروپوزال نویسی مرسوم شده است که زمانی که شما از یک واژه یا اصطلاح یا عبارت علمی در پژوهش خود استفاده می کنید، باید معنای دقیق آن را نیز ارائه دهید تا مخاطب بداند با چه چیزی سر و کار دارد و در صورت علاقه مند بودن بتواند کار شما را ادامه دهد.

بیشتر بخوانید: نمونه تعریف عملیاتی در پایان نامه روانشناسی

برای نوشتن یک تعریف عملیاتی، ابتدا باید به خوبی تعریف عملیاتی را درک کنیم و هدف از نوشتن آن را بدانیم. در این مقاله، ابتدا تعریف عملیاتی را تعریف می کنیم و سپس به بررسی جنبه های مختلف آن و نحوه نوشتن آن خواهیم پرداخت.

تعریف عملیاتی چیست؟

تعریف عملیاتی (Operational Definition) نوعی تعریف است که اصطلاحات، واژه ها و عبارت های فنی و علمی به کار برده شده در متن پژوهشی را به خوبی توضیح می دهد و نشان می دهد که چگونه یک چیز یا شرایط مشخص باید شناسایی شود یا به بیان ساده تر، نشان می دهد که یک متغیر مورد نظر چگونه اندازه گیری و سنجیده می شود.

هدف از نوشتن تعریف عملیاتی چیست؟

اصلی ترین هدف نوشتن تعریف عملیاتی این است که نویسنده بتواند ایده های خود را با بیان شفاف و معنای واضح در اختیار دیگران قرار دهد تا در نهایت آن ها بتوانند با فهم کامل این ایده ها و اصطلاحات مرتبط با آن ها، راه نویسنده را ادامه دهند و شاید به نتایج جدیدی در آن زمینه برسند.

چگونه تعریف عملیاتی بنویسیم؟

برای نوشتن تعریف عملیاتی، گام های مورد نیاز برای این کار را با یک مثال ساده تشریح می کنیم. فرض کنید شما به عنوان محقق قصد دارید بررسی کنید که آیا سن با اعتیاد ارتباطی دارد یا خیر. فرض صفر شما به این صورت است «احتمال معتاد شدن با افزایش سن زیادتر می شود». حال برای نوشتن تعریف عملیاتی این پژوهش به صورت زیر عمل می کنیم:

1- متغیر اول

برخی پژوهشگران سن را بر حسب ماه و برخی بر حسب سال بررسی می کنند. برای درک نتایج مطالعه، باید این واحد سال یا ماه را بدانیم. در این مطالعه سن را بر حسب سال بیان می کنیم.

2- متغیر دوم

متغیر اعتیاد نسبت به متغیر سن کمی پیچیده تر است. نحوه اندازه گیری و سنجش اعتیاد یک عامل مهم در مطالعه است. فرض بر این است که پژوهشگر برای سنجش اعتیاد از معیارهای تشخیص DSM-5 برای تشخیص انواع اختلال سوء مصرف مواد استفاده کرده است.

3- تعریف نهایی

در این مطالعه سن بر حسب سال اندازه گیری شده و اعتیاد داشتن یا نداشتن افراد به مواد توسط معیارهای تشخیص DSM-5 تعیین می شود.

همانطور که در این مثال مشاهده می کنید، پژوهشگر باید به صورت دقیق و بدون از قلم انداختن چیزی همه متغیرهای به کار برده شده در مطالعه را تشریح و ابزارهای مورد نیاز برای اندازه گیری و سنجش هر کدام را مشخص نماید. در واقع هدف اصلی از نوشتن یک تعریف عملیاتی در پژوهش این است که هیچ گونه ابهامی در پژوهش برای مخاطب باقی نماند.

بیشتر بخوانید: نمونه تعریف عملیاتی در پایان نامه مدیریت

نمونه تعریف عملیاتی در پایان نامه روانشناسی

با توجه به این که مسائل مربوط به اندازه گیری و سنجش در پایان نامه رشته روانشناسی از اهمیت بالایی برخوردار هستند، نوشتن تعریف عملیاتی تاثیر بسیار زیادی بر روی کیفیت علمی پایان نامه شما خواهد داشت. هر متغیری را که در پایان نامه استفاده کرده اید باید توسط یک تعریف عملیاتی تشریح کنید تا مخاطب به خوبی آن را بفهمد.

بیشتر بخوانید: چگونه تعریف عملیاتی بنویسیم؟

در این مقاله علاوه بر ارائه یک تعریف ساده از تعریف عملیاتی، قصد داریم یک نمونه از تعریف عملیاتی در پایان نامه روانشناسی را برای شما تشریح کنیم تا نحوه معرفی کردن متغیرهای مورد استفاده در پایان نامه را بیاموزید.

تعریف عملیاتی چیست؟

به بیان ساده شما هر متغیری را که در پایان نامه خود وارد کرده و قصد استفاده از آن را دارید، باید توسط تعریف عملیاتی تشریح کنید. این تعریف عملیاتی باید علاوه بر بیان فرضیه اصلی، روش های سنجش و اندازه گیری متغیرها را بیان کند و ویژگی های کامل متغیر را در مطالعه به خوبی مطرح کند تا مخاطب در زمان رویارویی با این متغیرها دچار ابهام نشود.

نمونه تعریف عملیاتی در پایان نامه روانشناسی

در این مثال فرض کنید که قصد دارید یک مطالعه پژوهشی انجام دهید و می خواهید ببینید آیا روش گروه درمانی برای درمان اضطراب اجتماعی مفید واقع می شود یا خیر. برای نوشتن تعریف عملیاتی این کار باید سه مرحله اصلی را به شرح زیر طی کنید:

1- متغیر اول

چگونه می خواهید گروه درمانی را تعریف کنیم؟ برای تکمیل کردن این تعریف عملیاتی علاوه بر تعریف گروه درمانی باید برخی سوالات را در مورد آن مطرح کنید و به آن ها پاسخ دهید. از جمله این سوالات می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کدام نوع گروه درمانی در پایان نامه استفاده شده است؟
  • چه کسی این گروه درمانی را انجام می دهد؟
  • مردم چه مدت زمانی در این گروه درمانی مشارکت خواهند کرد؟
  • گروه درمانی را چگونه اندازه گیری کنیم؟

2- متغیر دوم

دومین متغیری که باید برای آن تعریف عملیاتی بنویسید متغیر «درمان موثر برای اضطراب اجتماعی» است. ابتدا برای نوشتن چنین تعریفی باید بدانید که درمان موثر چه درمانی است و سپس تعیین کنید که اضطراب اجتماعی چیست. موارد زیر را به عنوان سوال باید در نظر داشته باشید:

  • چگونه پی می برید که یک درمان موثر است یا خیر؟
  • میزان کارآمد بودن درمان را چگونه ارزیابی می کنید؟
  • چه دانشمند یا محققی یک تعریف معتبر از اضطراب اجتماعی ارائه کرده است؟
  • چگونه می خواهید اضطراب اجتماعی را اندازه گیری کنید؟

3- تعریف نهایی

تعریف عملیاتی را برای متغیر اول و متغیر دوم تکمیل کنید و به صورت سازماندهی شده و منظم آن ها را در کنار هم بنویسید. البته اگر تعریف شما بیش از یک یا چند خط نیز باشد از نظر علمی اشکالی ندارد ولی توجه داشته باشید که زیاده گویی در نوشتن تعریف عملیاتی یک نکته منفی به حساب می آید.

تعریف عملیاتی باید مختصر و مفید باشد و اطلاعات مورد نیاز در مورد پژوهش و متغیرهای تحت بررسی را در اختیار مخاطبان قرار دهد. زمانی که تعریف عملیاتی برای پایان نامه روانشناسی خود می نویسید، سعی کنید همه جنبه های دخیل در متغیرها و سوالات احتمالی حول آن ها را در نظر بگیرید تا تعریف شما کامل تر شود.

بیشتر بخوانید: جدیدترین موضوعات پایان نامه روانشناسی خانواده

مولفه در روش تحقیق چیست؟

هر کار پژوهشی که شما انجام می دهید دارای چندین مولفه است که این مولفه ها مسیر انجام مطالعه را برای شما مشخص کرده اند. مولفه ها در روش تحقیق انواع مختلفی دارند و در واقع پیکره و چارچوب یک مطالعه پژوهشی را تشکیل می دهند. در این مقاله توضیح می دهیم که مولفه چه نقشی در پایان نامه یا مقاله پژوهشی شما دارد و انواع آن را به شما معرفی می کنیم.

بیشتر بخوانید: چگونه بیان مسئله بنویسیم؟

برای این که یک تعریف مشخص و دقیق از مولفه در روش تحقیق داشته باشیم ابتدا باید انواع آن را بشناسیم. اما برای این که شما یک ذهنیت کلی در مورد مولفه داشته باشید، ابتدا یک تعریف کلی ارائه می کنیم و سپس به معرفی انواع مولفه در روش تحقیق می پردازیم تا به طور کامل با آن ها آشنا شوید.

مولفه در روش تحقیق چیست؟

در واقع، مولفه در روش تحقیق همان استراتژی پژوهشی شما برای انجام کار است. در هر مطالعه باید چندین مولفه داشته باشید و با کنار هم گذاشتن این مولفه ها به صورت سازماندهی شده، چارچوب اصلی مطالعه خود را تشکیل دهید. مطالعه ای که مولفه را رعایت نکرده باشد از اعتبار علمی برخوردار نخواهد بود.

انواع مولفه در روش تحقیق

1- طرح پژوهشی

طرح پژوهشی که یکی از انواع مولفه در روش تحقیق به حساب می آید خود به سه روش طرح پژوهشی کمی، طرح پژوهشی کیفی و طرح پژوهشی ترکیبی (ترکیبی از دو روش کمی و کیفی) تقسیم بندی می شود. یعنی، مطالعه شما با توجه به هدفی که دنبال می کند باید یکی از این روش ها را انتخاب کند.

2- متدولوژی پژوهشی

متدولوژی یا روش شناسی شامل روش هایی است که شما برای رسیدن به درک علمی از آن ها استفاده می کنید. حال متدولوژی پژوهشی که یکی از مولفه های اصلی در روش تحقیق است تعیین می کند که شما با توجه به هنجارها و قواعد موجود در زمینه مورد نظر از چه روشی استفاده کنید.

3- روش های پژوهشی

روش های پژوهشی همان روش هایی هستند که شما برای انجام دادن پژوهش خود از آن ها استفاده می کنید. به عنوان مثال، روش تحلیل پرسشنامه، نظرسنجی اینترنتی و … از جمله این روش ها می باشند.

4- روش های نمونه گیری

یکی از مهم ترین مولفه ها در روش تحقیق و خصوصاً در مطالعات تجربی، استفاده از روش های نمونه گیری است که نوع آن با توجه به نیاز باید انتخاب گردد.

5- روش های تحلیل داده

پس از انتخاب روش نمونه گیری مناسب به عنوان یک مولفه مهم در پژوهش و انتخاب نمونه های مناسب از جامعه، حال نیاز به استفاده از روش های تحلیل داده داریم تا بتوانیم نتایج مورد نظر را استخراج و آن ها را تحلیل کنیم. روش تحلیل رگرسیون، روش تحلیل همبستگی و … از جمله این روش ها هستند.

مولفه در روش تحقیق پیکره اصلی پژوهش شما می باشد. این مولفه ها هستند که تعیین می کنند برای انجام یک مطالعه پژوهشی چه مراحلی را باید طی کنید تا به نتیجه دقیق برسید. بنابراین قبل از این که مطالعه ای را شروع کنید، ابتدا مولفه های دخیل در آن حوزه را بشناسید تا با طی یک مسیر کوتاه تر به نتیجه برسید.

بیشتر بخوانید: تکنیک های روش تحقیق کیفی

تعریف مفهومی احساس تنهایی

احساس تنهایی نوعی حالت ذهنی ناخوشایند ناشی از ارتباط نداشتن با دیگران است و هنگامی که شما نتوانید نیاز مربوط به به اشتراک گذاشتن احساسات و افکار خود با دیگران را ارضاء نمایید، احساس تنهایی در شما ظاهر می شود. افرادی که اهل هم صحبتی با دیگران نیستند و بیشتر به انزوا می روند معمولاً احساس تنهایی در آن ها شدیدتر است.

بیشتر بخوانید: تعریف مفهومی اضطراب اجتماعی

در این مقاله، ابتدا یک تعریف مفهومی برای احساس تنهایی ارائه می کنیم و سپس انواع احساس تنهایی را معرفی می کنیم و در مورد هر یک مختصری توضیح می دهیم تا به خوبی با این اصطلاح آشنا شوید. همچنین ارتباط احساس تنهایی با تنها بودن را نیز بررسی می کنیم تا این دو اصطلاح برای شما روشن شوند.

تعریف مفهومی احساس تنهایی

احساس تنهایی (Loneliness) از نظر مفهومی، یک نوع حالت روانشناختی ناشی از نارسایی های کمی و کیفی در روابط اجتماعی می باشد. در زمان هایی که روابط هیجان انگیز یک فرد کمتر از میزان دلخواه او باشد و یا صمیمیت مورد نیاز خود را در رابطه خود با دیگران حس نمی کند، احساس تنهایی در وی پدیدار می شود. احساس تنهایی هیچ ارتباطی با سن افراد نداشته و می تواند در هر سنی در افراد نمایان شود.

انواع احساس تنهایی

1- احساس تنهایی گذرا

احساس تنهایی گذرا به معنای پدیدار شدن علائم احساس تنهایی در دوره های زمانی کوتاه مدت در افراد می باشد. حتی افرادی که از زندگی خود رضایت دارند نیز گاهی به این نوع احساس تنهایی دچار می شوند.

2- احساس تنهایی انتقالی

احساس تنهایی انتقالی به معنای دچار شدن فرد به احساس تنهایی به علت یک واقعه ناگهانی مانند طلاق، مهاجرت و … در زندگی می باشد. هر چند افراد از روابط اجتماعی خوبی برخودار باشند ممکن است به این نوع احساس تنهایی دچار شوند.

3- احساس تنهایی مزمن

این نوع احساس تنهایی بدترین نوع آن است. افرادی که احساس تنهایی را برای یک دوره چند ساله تجربه می کنند و در طی این دوره هیچ رابطه اجتماعی رضایت بخشی ندارند، دچار احساس تنهایی مزمن شده اند.

ارتباط میان دو اصطلاح تنها بودن و احساس تنهایی

تنها بودن (Being alone) به معنای تنهایی فیزیکی و عدم تماس منظم با دیگران می باشد و احساس تنهایی (Loneliness) به معنای حالت ذهنی از تنها بودن است که قبلاً اشاره کردیم. حال این دو اصطلاح با هم ارتباط هم دارند. یعنی در اکثر مواقع، تنها بودن منجر به احساس تنهایی می شود و گاهاً باید برای غلبه بر احساس تنهایی، در تلاش برای غلبه بر تنها بودن باشیم.

احساس تنهایی یکی از رایج ترین پدیده ها در قرن حاضر است زیرا ورود ابزارهای فناوری مانند گوشی های هوشمند به زندگی مردم باعث شده است تا افراد کمتر با هم ارتباط واقعی داشته باشند و همواره برای ارضای نیازهای خود به دنبال فضای مجازی باشند که البته مراجعه بیش از اندازه به فضای مجازی باعث انزوای افراد و در نتیجه تشدید احساس تنهایی در آن ها خواهد شد.

بیشتر بخوانید: تعریف مفهومی کمالگرایی