نوشته‌ها

چگونه تعریف عملیاتی بنویسیم؟

فلسفه نوشتن تعریف عملیاتی به این دلیل در ادبیات پژوهش و پروپوزال نویسی مرسوم شده است که زمانی که شما از یک واژه یا اصطلاح یا عبارت علمی در پژوهش خود استفاده می کنید، باید معنای دقیق آن را نیز ارائه دهید تا مخاطب بداند با چه چیزی سر و کار دارد و در صورت علاقه مند بودن بتواند کار شما را ادامه دهد.

بیشتر بخوانید: نمونه تعریف عملیاتی در پایان نامه روانشناسی

برای نوشتن یک تعریف عملیاتی، ابتدا باید به خوبی تعریف عملیاتی را درک کنیم و هدف از نوشتن آن را بدانیم. در این مقاله، ابتدا تعریف عملیاتی را تعریف می کنیم و سپس به بررسی جنبه های مختلف آن و نحوه نوشتن آن خواهیم پرداخت.

تعریف عملیاتی چیست؟

تعریف عملیاتی (Operational Definition) نوعی تعریف است که اصطلاحات، واژه ها و عبارت های فنی و علمی به کار برده شده در متن پژوهشی را به خوبی توضیح می دهد و نشان می دهد که چگونه یک چیز یا شرایط مشخص باید شناسایی شود یا به بیان ساده تر، نشان می دهد که یک متغیر مورد نظر چگونه اندازه گیری و سنجیده می شود.

هدف از نوشتن تعریف عملیاتی چیست؟

اصلی ترین هدف نوشتن تعریف عملیاتی این است که نویسنده بتواند ایده های خود را با بیان شفاف و معنای واضح در اختیار دیگران قرار دهد تا در نهایت آن ها بتوانند با فهم کامل این ایده ها و اصطلاحات مرتبط با آن ها، راه نویسنده را ادامه دهند و شاید به نتایج جدیدی در آن زمینه برسند.

چگونه تعریف عملیاتی بنویسیم؟

برای نوشتن تعریف عملیاتی، گام های مورد نیاز برای این کار را با یک مثال ساده تشریح می کنیم. فرض کنید شما به عنوان محقق قصد دارید بررسی کنید که آیا سن با اعتیاد ارتباطی دارد یا خیر. فرض صفر شما به این صورت است «احتمال معتاد شدن با افزایش سن زیادتر می شود». حال برای نوشتن تعریف عملیاتی این پژوهش به صورت زیر عمل می کنیم:

1- متغیر اول

برخی پژوهشگران سن را بر حسب ماه و برخی بر حسب سال بررسی می کنند. برای درک نتایج مطالعه، باید این واحد سال یا ماه را بدانیم. در این مطالعه سن را بر حسب سال بیان می کنیم.

2- متغیر دوم

متغیر اعتیاد نسبت به متغیر سن کمی پیچیده تر است. نحوه اندازه گیری و سنجش اعتیاد یک عامل مهم در مطالعه است. فرض بر این است که پژوهشگر برای سنجش اعتیاد از معیارهای تشخیص DSM-5 برای تشخیص انواع اختلال سوء مصرف مواد استفاده کرده است.

3- تعریف نهایی

در این مطالعه سن بر حسب سال اندازه گیری شده و اعتیاد داشتن یا نداشتن افراد به مواد توسط معیارهای تشخیص DSM-5 تعیین می شود.

همانطور که در این مثال مشاهده می کنید، پژوهشگر باید به صورت دقیق و بدون از قلم انداختن چیزی همه متغیرهای به کار برده شده در مطالعه را تشریح و ابزارهای مورد نیاز برای اندازه گیری و سنجش هر کدام را مشخص نماید. در واقع هدف اصلی از نوشتن یک تعریف عملیاتی در پژوهش این است که هیچ گونه ابهامی در پژوهش برای مخاطب باقی نماند.

بیشتر بخوانید: نمونه تعریف عملیاتی در پایان نامه مدیریت

تعریف مفهومی رفتارهای پرخطر

به طور کلی به آن دسته از رفتارهایی که به صورت مستقیم بر روی سلامت افراد و جامعه تاثیر منفی می گذارند، رفتارهای پرخطر نامیده می شوند. با توجه به این تعریف ساده، می توان به این نتیجه رسید که این رفتارها گاهاً عواقب جبران ناپذیری را برای جامعه به جای خواهند گذاشت و می توانند الگوهای ناسالم و خطرناکی را در جامعه ایجاد کنند.

بیشتر بخوانید: تعریف مفهومی کمالگرایی

قبل از این که بخواهیم تعریف مفهومی رفتارهای پرخطر را مطرح کنیم، باید به این نکته اشاره کنیم که رفتارهای پرخطر سه نوع تعریف دارد، یعنی تعریف مفهومی، تعریف عملیاتی و تعریف نظری که در ادامه به هر یک از آن ها اشاره می کنیم و ابعاد مختلف آن را در جامعه مورد بررسی قرار خواهیم داد.

تعریف مفهومی رفتارهای پرخطر

براساس تعریف مفهومی، مجموعه تمامی رفتارهایی را که تاثیرات مستقیم و غیر مستقیم بر روی سلامت فرد و جامعه دارند و همچنین عواقب منفی آن ها گریبانگیر فرد و جامعه خواهد شد، رفتارهای پرخطر می نامند. اگر رفتارهای پرخطر افراد تداوم داشته باشند، بدون شک تاثیر به سزایی را در شخصیت فرد خواهند داشت و فردی را که رفتارهای پرخطر در خود دارد، فردی با سبک زندگی ناسالم می نامند.

تعریف عملیاتی رفتارهای پرخطر

براساس مطالعه رجایی و شفیعی (1391)، پرسشنامه خود-ساخته تغییر نگرش در رفتارهای پرخطر یک ملاک و معیار برای ارائه تعریف عملیاتی رفتارهای پرخطر است. براساس این پرسشنامه، رفتارهای پرخطر یک نمره است که دانش آموز از پرسشنامه یاد شده به دست می آورد. بنابراین تعریف عملیاتی یک عدد می باشد.

تعریف نظری رفتارهای پرخطر

طبق تعریف نظری، رفتارهای پرخطر مجموعه رفتارهایی هستند که سلامت و بهزیستی جسمانی، روانشناختی و اجتماعی افراد و جامعه را در معرض خطر قرار می دهد. دوره نوجوانی با تغییرات جسمانی، روانشناختی و اجتماعی عمده ای برای افراد همراه است، به همین دلیل ظهور رفتارهای پرخطر در این سنین بسیار محتمل تر از سنین بالاتر است و تبدیل به یکی از نگرانی های جامعه شده است.

علت بروز رفتارهای پرخطر چیست؟

موارد بسیار مختلفی ممکن است باعث بروز رفتارهای پرخطر در افراد شوند، اما رایج ترین علل بروز این رفتارها در افراد عبارتند از:

  • اعتیاد به مواد مخدر
  • مصرف مشروبات الکلی
  • رفتارهای جنسی ناسالم در افراد
  • سبک تغذیه ناسالم
  • استعمال دخانیات
  • مصرف قرص های توهم زا
  • تحرک بدنی کم
  • رفتارهای خشن

رفتارهای پرخطر بیشتر در سنین نوجوانی و جوانی در افراد خود را نشان می دهند و علائم بالا نیز بیشتر در این دامنه سنی مشهود می باشد.

براساس مطالعه ای که توسط ادیب نیا و همکاران با عنوان «مروری بر علل گرایش به رفتارهای پرخطر در نوجوانان» انجام شد، مشخص شد نوجوانانی که گرایش به انواع رفتارهای پرخطر دارند، پیشرفت تحصیلی کمتر، گرایش به خودکشی بیشتر و احتمال مرگ و میر بالاتر و ابتلای به بیماری های مرتبط با رفتارهای پرخطر بیشتری خواهند داشت (منبع).

بیشتر بخوانید: تعریف مفهومی احساس تنهایی

تعریف مفهومی جنسیت

جنسیت (Gender) نوعی نقش اجتماعی است که بر عهده زن و مرد گذاشته شده است. این نقش اجتماعی در کنار رفتارها و تفکرات اجتماعی هستند که تعیین می کنند هر جنس (زن و مرد) باید چه رفتارهایی در اجتماع داشته باشند و چه انتظاراتی در جامعه از آن ها می رود. در این مقاله به تعریف مفهومی جنسیت پرداخته ایم و ابعاد مختلف آن را بررسی کرده ایم.

بیشتر بخوانید: تعریف مفهومی اضطراب اجتماعی

جنسیت به طور کلی نوعی عامل مهم برای تقسیم بندی جنسیتی میان افراد است. این جنسیت است که تعیین می کند هر کدام از جنس های زن و مرد تا چه میزان باید از پاداش های اجتماعی مانند قدرت، ثروت، آزادی، وجهه اجتماعی و … برخوردار باشند. با توجه به نقش مهم و حیاتی که جنسیت در جامعه ایفا می کند، ارائه یک تعریف مفهومی و دقیق از آن می تواند راه گشا باشد.

تعریف مفهومی جنسیت

براساس تعریف مفهومی جنسیت، تمامی خصوصیات و فرصت های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است که برای دو جنس زن و مرد تعیین شده اند. البته این مفهوم در طول زمان تغییر یافته است، یعنی زن یا مرد بودن در زمان های مختلف، دارای مفاهیم متفاوتی بوده اند. بنابراین جنسیت یک اصطلاح اجتماعی اقتصادی است که خصوصیات و نقش های مختلفی را برای دو گروه مردان و زنان در جامعه تعریف کرده است.

تفاوت جنس با جنسیت چیست؟

جنس (Sex) از نظر مفهوم و تعریف با جنسیت (Gender) تفاوت و تمایز دارد. جنس شامل تمامی ابعاد و ویژگی های مردانگی و زنانگی در افراد بوده و یک مفهوم بیولوژیکی است اما جنسیت شامل خصوصیات و صفات اجتماعی دو جنس زن و مرد می باشد. بنابراین جنس یک مفهوم بیولوژیکی و عمدتاً جسمانی است اما جنسیت یک مفهوم اجتماعی و اقتصادی است.

تفاوت جنسی چیست؟

تفاوت های جنسی (Sex Differences) به معنای تمامی خصوصیات ظاهری، جسمانی و روحی منحصر به فرد در مرد و زن است که در جنس دیگر وجود ندارند. این خصوصیات به این دلیل تفاوت نامیده می شوند که مختص هر جنس می باشند. حال گاهی تفاوت های جنسی با نابرابری جنسیتی به جای هم به کار برده می شوند که درست نیست. در ادامه نابرابری جنسیتی را نیز تعریف می کنیم.

نابرابری جنسیتی چیست؟

نابرابری جنسیتی (Gender Inequality) به معنای عدم رعایت برابری میان زن و مرد از نظر حقوق بشر، میزان استفاده از فرصت ها، مشارکت های اجتماعی و منابع موجود در کشور می باشد. از این نظر، نابرابری جنسیتی تنها مربوط به ویژگی های جسمی و ظاهری زن و مرد نیست، بلکه یک مفهوم گسترده برای بیان ناعدالتی در تمامی ابعاد زندگی است. امروزه بسیاری از نهادهای بین المللی در تلاش برای از بین بردن این نابرابری ها در سراسر دنیا هستند.

طبق تعریف مفهومی جنسیت، به این نتیجه می رسیم که جنسیت افراد با جنس آن ها تفاوت دارد. جنسیت دارای ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است ولی جنس افراد تنها مربوط به ویژگی های ظاهری و روحی آن ها برای متمایز کردن زن ها و مردها می باشد. از این نظر، در این مقاله دو مفهوم مهم تفاوت های جنسی و نابرابری های جنسیتی را تشریح کردیم.

بیشتر بخوانید: تعریف مفهومی کمالگرایی

جدیدترین موضوعات پایان نامه در حوزه طرحواره درمانی

طرحواره درمانی (Schema Therapy) در واقع ترکیبی از روش های درمانی قبل از خودش می باشد و به منظور درمان اختلالات شخصیتی و اختلالات مزمن به کار گرفته می شود. معمولاً بیمارانی که از درمان های قدیمی تر نتیجه نگرفته اند تحت این درمان قرار می گیرند. در این مقاله جدیدترین موضوعات پایان نامه در حوزه طرحواره درمانی را به شما معرفی می کنیم.

بیشتر بخوانید: جدیدترین موضوعات پایان نامه در حوزه ذهن آگاهی

بنابر تعریف، طرحواره خود یک الگوی سازمان یافته و منظم از تفکر و رفتار است و می توان آن را به عنوان یک چارچوب ذهنی از ایده های از پیش شکل گرفته تعریف کرد. اما نوشتن پایان نامه در این حوزه از جذابیت خاصی برخوردار است زیرا به صورت مستقیم با بیماران سر و کار دارد. در ادامه چند موضوع جدید را در این حوزه معرفی می کنیم.

جدیدترین موضوعات پایان نامه در حوزه طرحواره درمانی

1- بررسی تاثیر طرحواره درمانی عاطفی گروهی بر روی علائم اضطراب اجتماعی در میان گروهی از افراد (دلخواه)

انتخاب گروه یا همان نمونه بستگی به شما دارد، اما استفاده از این روش دارای اصولی است که باید رعایت کنید. به عنوان مثال شما باید از روش پیش آزمون و پس آزمون استفاده کنید تا تاثیر روش طرحواره درمانی عاطفی گروهی را بر روی بیماران به وضوح مشاهده کنید. همچنین استفاده از روش های آماری دیگر نیز ممکن است به شما در حین نوشتن فصل چهارم پایان نامه کمک کنند.

2- بررسی تاثیر طرحواره درمانی بر روی درمان اختلال استرس پس از سانحه

اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) می تواند تاثیر بسیار پیچیده و عجیبی را بر روی شخصیت افراد داشته باشد و آن ها را در معرض بیماری های روانشناختی مختلف قراد دهد. شما می توانید برای نوشتن یک پایان نامه جذاب و جدید در زمینه طرحواره درمانی، تاثیر روش طرحواره درمانی را بر روی درمان این اختلال آزمون کنید و نتایج خود را تفسیر نمایید.

3- بررسی تاثیر طرحواره درمانی بر روی افراد سالخورده مبتلا به اختلال شخصیت مرزی در ایران

مشابه این مطالعه البته با کمی اختلاف در کشورهای دیگر انجام شده است اما در ایران چنین مطالعه ای هنوز انجام نشده بنابراین شما می توانید به عنوان اولین نفر در خاورمیانه، تاثیر طرحواره درمانی را بر روی افراد سالخورده ای که مبتلا به اختلال شخصیت مرزی (BPD) هستند با استفاده از روش های مقایسه آماری بررسی کنید و نتیجه آن را در قالب یک پایان نامه گزارش کنید.

انتخاب موضوع در زمینه طرحواره درمانی یک چالش نیست زیرا بسیاری از موضوعات را در این زمینه می توان پیشنهاد کرد. چالش اصلی نحوه انجام و میزان شدنی بودن مسئله مطرح شده در این زمینه است. یعنی موضوع شما باید از نظر آماری قابل انجام باشد و کمی خلاقیت در عنوان آن به کار رفته باشد.

بیشتر بخوانید: جدیدترین موضوعات پایان نامه روانشناسی بالینی

جدیدترین موضوعات پایان نامه در حوزه ذهن آگاهی

ذهن آگاهی (Mindfulness) به معنای آگاه بودن از تجربه کنونی و پذیرش این تجربه می باشد. افرادی که از جملاتی مانند «من آگاه هستم»، «من در حال زندگی می کنم»، «کارهایم را پذیرفته ام» و … استفاده می کنند در واقع ذهن آگاهی را در خود تمرین می کنند. اما اگر قصد نوشتن پایان نامه در حوزه ذهن آگاهی را دارید، در این جا جدیدترین موضوعات پایان نامه در حوزه ذهن آگاهی را به شما معرفی می کنیم.

بیشتر بخوانید: جدیدترین موضوعات پایان نامه در حوزه طرحواره درمانی

طبق تعریف ذهن آگاهی، اشتباه ما این است که افکار خود را بیشتر از اندازه جدی می گیریم و فکر می کنیم که افکارمان «ما» هستند و ما «افکارمان» هستیم و این امر باعث ایجاد نگرانی و احساسات منفی در ما می شود. بنابراین ذهن آگاهی به ما توصیه می کند که دنیا را زیاد جدی نگیریم. از این تعاریف که بگذریم در این جا قصد داریم چند موضوع جدید را برای نوشتن پایان نامه در این حوزه به شما معرفی کنیم.

جدیدترین موضوعات پایان نامه در حوزه ذهن آگاهی

1- بررسی تاثیر مداخله های مبتنی بر ذهن آگاهی برای درمان اختلالات روانی کارکنان

بسیاری از کارکنان در سازمان های مختلف مبتلا به یکی از انواع اختلالات افسردگی، اضطراب و … هستند. برای انجام دادن این موضوع می توانید نمونه ای از این کارکنان را انتخاب کنید و با استفاده از مداخله های ذهن آگاهی و به کارگیری روش پیش-آزمون و پس-آزمون ببینید که آیا این مداخله ها تاثیر مثبتی در روند درمان اختلالات این افراد داشته اند یا خیر.

2- بررسی تاثیر خواب و تمرینات ذهن آگاهی بر روی میزان خستگی کارمندان

خستگی مفرط یکی از رایج ترین مشکلات در میان کارمندان است و باعث افت عملکرد شناختی، ارزشیابی، تصمیم گیری و به طور کلی بهره وری آن ها می شود. حال شما می توانید در قالب یک پایان نامه تاثیر خوابیدن و تمرینات ذهن آگاهی را بر روی کاهش میزان خستگی کارمندان در محیط کار بررسی کنید. باز هم برای این کار می توانید یک گروه کنترل برای مقایسه در نظر بگیرید و از روش پیش آزمون و پس آزمون استفاده نمایید.

3- بررسی تاثیر تمرین ذهن آگاهی بر روی کاهش حس تنهایی و افزایش ارتباطات اجتماعی

بدون شک حس تنهایی و طرد شدن از جامعه از جمله مهم ترین دلایل کاهش سلامت افراد و افزایش مرگ و میر هستند. با توجه به اهمیت این دو، شما می توانید تاثیر تمرین ذهن آگاهی را بر روی آن ها امتحان کنید. برای این کار ابتدا باید یک گروه کنترل انتخاب کنید تا بتوانید در نهایت نتایج را با هم مقایسه کنید. همچنین برای انجام چنین پایان نامه ای باید از ابزار آماری مناسب استفاده نمایید.

ذهن آگاهی در حوزه های مختلفی می تواند کاربرد داشته باشد اما این شما هستید که باید خلاقیت خود را به کار بگیرید، زحمت بکشید و در نهایت یک نتیجه علمی و عملی مناسب از پایان نامه خود استخراج کنید تا آیندگان نیز بتوانند از آن استفاده کنند.

بیشتر بخوانید: جدیدترین موضوعات پایان نامه روانشناسی سلامت

جدیدترین موضوعات پایان نامه روانشناسی مثبت گرا

روانشناسی مثبت گرا یکی از پرطرفدارترین شاخه های رشته روانشناسی است که به بررسی ویژگی های شخصیتی مثبت در افراد و حتی ارتباط این ویژگی ها با متغیرهای مختلف می پردازد. اگر قصد دارید در زمینه روانشناسی مثبت گرا پایان نامه بنویسید، حتماً جدیدترین موضوعات پایان نامه روانشناسی مثبت گرا را که توسط بانک دانش گردآوری شده، مطالعه کنید.

بیشتر بخوانید: جدیدترین موضوعات پایان نامه روانشناسی سلامت

بسیاری از موضوعات موجود در شاخه های مختلف روانشناسی از جمله روانشناسی مثبت گرا قدیمی شده اند و شانس شما برای ارائه ایده های جدید در این حوزه را کاهش می دهند. به همین دلیل ما فهرستی از جدیدترین موضوعات در حوزه روانشناسی مثبت گرا برای پایان نامه شما را به شما معرفی می کنیم.

جدیدترین موضوعات پایان نامه روانشناسی مثبت گرا

1- بررسی تاثیر رفاه روانی مثبت بر روی میزان مرگ و میر در ایران

یکی از موضوعات جذاب در زمینه روانشناسی و پزشکی پدیده مرگ و میر افراد است. به همین دلیل ما پیشنهاد می کنیم که تاثیر رفاه روانی بر روی متغیر میزان مرگ و میر در دو جمعیت 1) افراد سالم و 2) افراد بیمار را بسنجید. به نظر می رسد که رفاه روانی باعث کاهش مرگ و میر شود اما تا کنون کسی از نظر آماری در داخل کشور این پژوهش را انجام نداده و موضوع خوبی برای پایان نامه شما می باشد.

2- بررسی نقش یک مداخله روانشناسی مثبت گرا بر روی درمان بیماران مبتلا به دیابت نوع اول

دیابت نوع اول یکی از رایج ترین بیماری ها خصوصاً در میان بزرگسالان است. شما می توانید تاثیر مداخله های روانشناسی مثبت گرا (مانند قدردانی کردن، دادن اعتماد به نفس، دادن هدایای کوچک و …) برای افراد مبتلا به دیابت نوع اول را با استفاده از یک مطالعه آماری بررسی کنید. منظور از مداخله روانشناسی مثبت گرا در این جا همان برخورد مناسب و مثبت شما با این بیماران است.

3- عاطفه مثبت چه تاثیری بر روی عملکرد خصوصیات اجتماعی افراد در جامعه دارد؟

خصوصیات اجتماعی افراد (همبستگی، هماهنگی، کار تیمی، حمایت از دیگران و …) بدون شک تحت تاثیر عاطفه مثبت افراد جامعه (مانند اشتیاق، خوش بین بودن، رضایت، آرامش و …) و همچین عملکرد گروه ها می باشد. حال فراموش نکنید که این یک فرضیه و البته یک موضوع تحقیقاتی جدید در زمینه روانشناسی مثبت گرا می باشد. بنابراین شما باید این فرضیه را بر روی مشارکت کنندگان ایرانی در قالب یک پایان نامه بررسی کنید.

یکی از اصلی ترین چالش های نگارش پایان نامه در زمینه روانشناسی مثبت گرا به دست آوردن داده ها می باشد. این داده ها را می توانید با استفاده از پرسشنامه جمع آوری کنید یا این که به یک منبع معتبر مانند بیمارستان مراجعه کرده و داده های آن ها را مورد استفاده قرار دهید.  

بیشتر بخوانید: چگونه از پایان نامه مقاله استخراج کنیم؟